फटाक्यांच्या बॉक्सवरील माहितीवरच संशय, क्यूआर कोड बनावट; बंदी असलेल्या बेरियमचा अंश सापडल्याचा आवाज

मुंबईच्या बाजारात विकल्या जाणाऱ्या फटाक्यांच्या बॉक्सवर छापलेली माहितीच भरवशाची नसल्याचा गंभीर मुद्दा आवाज फाउंडेशनने उपस्थित केला आहे. फटाक्यांच्या पाकिटांवर आवाजाची पातळी, त्यातील रासायनिक घटक आणि क्यूआर कोडची माहिती देणे बंधनकारक आहे. तरीही काही पाकिटांवर क्यूआर कोड नाहीच, तर काहींवर तो बनावट असल्याचे फाउंडेशनला आढळले आहे. यामुळे मुंबईच्या हवेची गुणवत्ता आणखी खालावण्याची भीतीही व्यक्त होत आहे.

एवढ्यावरच हे थांबत नाही. स्वतंत्रपणे केलेल्या रासायनिक चाचण्यांमध्ये बंदी असलेल्या आणि आरोग्यासाठी घातक अशा बेरियमचा अंश सापडल्याचा दावा फाउंडेशनने केला आहे. त्यामुळे प्रश्न फक्त फटाक्यांच्या आवाजाचा राहिलेला नाही. त्यातील रसायने आणि लेबलवर लिहिलेली माहिती खरी आहे का, यावरही शंका उभी राहिली आहे.

आवाज फाउंडेशनच्या सुमैरा अब्दुलअली यांनी शनिवारी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना पत्र पाठवून या गोष्टीकडे लक्ष वेधले. मुंबईतील बाजारातून ३ नोव्हेंबर रोजी फटाके विकत घेण्यात आले. महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या सहकार्याने ५ नोव्हेंबर रोजी त्यांची ध्वनिपातळी तपासण्यात आली. या चाचण्यांचा अहवाल मुख्यमंत्र्यांकडे सादर केला आहे.

फाउंडेशन २०१२ पासून फटाक्यांमधील रसायने आणि जड धातूंची स्वतंत्र तपासणी करत आहे. प्रत्यक्ष चाचण्यांतून हाती आलेले निष्कर्ष आणि पाकिटांवर नमूद केलेले रासायनिक घटक यांच्यात तफावत असल्याचा दावा त्यांनी केला आहे.

आवाजाच्या बाबतीत मात्र चित्र काहीसे सुधारले आहे. २००६ मध्ये फटाक्यांच्या चाचणीत आवाज १४४.९ डेसिबलपर्यंत गेला होता. २०२६ मध्ये ही कमाल पातळी ९३ डेसिबलपर्यंत खाली आली आहे. पण आवाज कमी झाला म्हणून फटाके पूर्णपणे सुरक्षित ठरत नाहीत, असे फाउंडेशनचे म्हणणे आहे.

मुंबईतील ११० शांतता क्षेत्रांत फटाके फोडायला मनाई आहे. तसेच रात्री १० ते सकाळी ६ या वेळेत कोणत्याही क्षेत्रात फटाके फोडता येत नाहीत, हेही फाउंडेशनने स्पष्ट केले आहे. मुंबईतील हवेचे प्रदूषण वाढत असताना फटाक्यांच्या विक्रीपासून ते प्रत्यक्ष वापरापर्यंतच्या नियमांची काटेकोर अंमलबजावणी व्हावी, अशी फाउंडेशनची मागणी आहे. नियम मोडणाऱ्या फटाक्यांवर कारवाई करावी, असेही त्यांनी म्हटले आहे. फाउंडेशनने ही मागणी मुख्यमंत्र्यांना दिलेल्या पत्रातून केली आहे.