पापंकुशा एकादशी गुरुवारी २२ ऑक्टोबरला; पूजा, दान आणि पाळायचे नियम

अश्विन महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील एकादशीला पापंकुशा एकादशी म्हणतात. यंदा या एकादशीचा उपवास गुरुवारी, २२ ऑक्टोबर रोजी केला जाणार आहे. धार्मिक श्रद्धेनुसार, या दिवशी उपवास करून भगवान विष्णूची पूजा केल्याने जीवनात समृद्धी आणि आनंद येतो, असे सांगितले जाते.

पूजेबद्दल सांगायचे तर, पापंकुश एकादशीला विधींनुसार भगवान विष्णूची पूजा करावी. पूजेदरम्यान भगवान विष्णूंना शंखातून पाणी अर्पण करावे आणि भगवान हरीला तुळशीची पाने वाहावीत. मूर्तीसमोर तुपाचा दिवा लावून विष्णू सहस्रनामाचे पठण करावे. असे केल्याने इच्छा पूर्ण होतात, अशी श्रद्धा आहे.

सूर्यास्ताच्या वेळी तुळशीच्या रोपाजवळ तुपाचा दिवा लावावा आणि रोपाला किमान तीन वेळा प्रदक्षिणा घालावी. यामुळे भगवान विष्णूचा आशीर्वाद तर मिळतोच, शिवाय देवी लक्ष्मीची विशेष कृपाही प्राप्त होते, असे सांगितले आहे.

पूजा करताना "ओम नमो भगवते वासुदेवाय" या मंत्राचा किमान १०८ वेळा जप करावा. एकादशीला या मंत्राचा जप केल्याने भगवान विष्णूचा आशीर्वाद मिळतो, असे मानले जाते.

या दिवशी दान करण्याचीही परंपरा आहे. शास्त्रानुसार, काळे किंवा पांढरे तीळ, खिचडी, पिवळे कपडे आणि खाद्यपदार्थ दान केल्याने भगवान विष्णूचा आशीर्वाद मिळतो. आपल्या ऐपतीनुसार गरजू किंवा ब्राह्मणांना भोजन देऊन दान करावे, कारण एकादशीला दानाला विशेष महत्त्व आहे.

विष्णू पुराणानुसार, भगवान विष्णू आणि देवी लक्ष्मी यांना पिवळी फुले, पिवळे चंदन, तुळशीची पाने, खीर किंवा खडीसाखर यांचा नैवेद्य दाखवावा. यामुळे दोघांचाही आशीर्वाद मिळतो आणि जीवनात सुख, समृद्धी व कल्याण येते, असे मानले जाते.

शास्त्रानुसार, या दिवशी सकाळी उठून स्नान करावे आणि पूजेचा संकल्प करावा. भगवान विष्णू आणि देवी लक्ष्मी यांना पंचामृत आणि गंगाजलाने अभिषेक करावा, तसेच पिवळे चंदन, पिवळी फुले आणि तुळशीची पाने अर्पण करावीत. पूजेदरम्यान वरील मंत्राचा जप करावा आणि एकादशीच्या उपवासाची कथा वाचावी किंवा ऐकावी.

काय करू नये, याचेही नियम सांगितले आहेत. एकादशीच्या दिवशी भात खाऊ नये. काही परंपरांमध्ये भाताला स्पर्श करण्यासही मनाई आहे. हा नियम प्रामुख्याने उपवास करणाऱ्यांसाठी आहे. मांस, कांदा, लसूण, मद्य आणि डाळी यांचे सेवन करू नये, कारण धार्मिक मान्यतेनुसार त्यामुळे उपवासाच्या पवित्रतेचा भंग होतो.

या दिवशी खोटे बोलणे, चहाडी करणे, रागावणे आणि कोणाचाही अपमान करणे टाळावे. उपवास करणाऱ्यांनी दिवसा झोपू नये, कारण धार्मिक मान्यतेनुसार तसे केल्याने उपवासाचे पूर्ण लाभ मिळत नाहीत.

धर्म, ज्योतिष, वास्तु यांसारख्या विषयांवरील माहिती केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहे. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे.