ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे ७५ व्या वर्षी निधन

ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे गुरुवारी, ८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी वयाच्या ७५ व्या वर्षी निधन झाले. भारतीय सिनेसृष्टी गाजवणारे अभिनेते, रंगभूमीचा वाघ, शेतकऱ्यांचे पाठीराखे आणि कारगिल युद्धातील वीर सैनिक अशी त्यांची ओळख होती. त्यांच्या जाण्याने देशभरात हळहळ व्यक्त होत आहे.

या निमित्ताने त्यांच्या आयुष्याची एक वेगळी बाजू पुन्हा समोर आली आहे. आपल्या मृत्यूविषयी त्यांनी आधीच भाष्य केले होते आणि अंतिम प्रवासाची तयारीही करून ठेवली होती. सप्टेंबर २०२३ मधील एका मुलाखतीत त्यांनी मृत्यू आणि आपले अंतिम संस्कार याबद्दल अगदी स्पष्टपणे सांगितले होते. मृत्यूबद्दल त्यांना कोणतीही भीती किंवा भ्रम नव्हता.

नाना त्या मुलाखतीत म्हणाले होते, "मला मृत्यूवर पूर्ण विश्वास आहे. माझ्या अंतिम प्रवासासाठी मला १२ मन (सुमारे ४८० किलो) लाकडं लागणार आहेत, अन् हीच माझी अंतिम मालमत्ता आहे. याच लाकडांसोबत मी या जगातून निघून जाईन. मी माझी ही १२ मन लाकडं आधीच आणून ठेवली आहेत. ती एकदम सुकी आहेत आणि मला त्याच लाकडांवर जाळा."

ओल्या लाकडांचा वापर का करू नये, याबद्दलही त्यांनी मिश्किलपणे पण गंभीर स्वरात सांगितले होते. ते म्हणाले होते, "माझ्या चितेसाठी ओल्या लाकडांचा वापर अजिबात करू नका. कारण ओल्या लाकडातून धूर निघेल. तिथे जमलेल्या माझ्या मित्रांच्या डोळ्यात तो धूर जाईल आणि त्यामुळे त्यांच्या डोळ्यातून पाणी येईल. मग मरताना मला उगाच असा गैरसमज होईल की, हे लोक माझ्यासाठी रडत आहेत! निदान मरताना तरी मला असा गैरसमज नकोय."

माणसाच्या नश्वरतेवर बोलताना त्यांनी एक सल्लाही दिला होता. ते म्हणाले, "तुम्ही आज मराल, तर २ ते ४ दिवसांनंतर तुम्हाला कोणीही आठवणार नाही. म्हणूनच मी माझ्या माणसांना सांगून ठेवले आहे की, माझं गेल्यानंतर माझा फोटोही लावू नका. मला पूर्णपणे विसरून जा, तेच खूप गरजेचे आहे."

कुटुंबाबद्दल सांगताना नाना भावूक झाले होते. "आम्ही एकूण ७ भाऊ-बहीण होतो. पण हळूहळू ते सगळे निघून गेले, आता फक्त मीच एकटा उरलो आहे. आई-वडील, भाऊ-बहीण कोणीही उरले नाही. त्यामुळे आता मी या जगातला उरलोच नाहीये, माझे सर्व आप्तस्वकीय तिकडे दुसऱ्या जगात माझी वाट पाहत आहेत," असे उद्गार त्यांनी काढले होते.

नानांचे खरे नाव विश्वनाथ पाटेकर. त्यांचा जन्म १ जानेवारी १९५१ रोजी महाराष्ट्रातील मुरुड-जंजिरा येथे झाला. मुंबईतील सर जे. जे. स्कूल ऑफ आर्ट्समधून त्यांनी शिक्षण पूर्ण केले आणि रंगभूमीवरून अभिनयाच्या प्रवासाला सुरुवात केली. १९७८ मध्ये 'गमन' या चित्रपटातून त्यांनी पदार्पण केले. त्यानंतर 'अंकुश', 'प्रतिघात', 'तिरंगा', 'परिंदा', 'क्रांतिवीर', 'अग्निसाक्षी', 'खामोशी: द म्युझिकल', 'अब तक छप्पन', 'अपहरण', 'राजनीती' आणि 'वेलकम' अशा अनेक सुपरहिट चित्रपटांत त्यांनी आपला ठसा उमटवला.

नाना पाटेकर यांना ३ राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांनी (National Film Awards) गौरवण्यात आले. 'परिंदा'साठी सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेता, 'क्रांतिवीर'साठी सर्वोत्तम अभिनेता आणि 'अग्निसाक्षी'साठी सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेता म्हणून त्यांनी हे पुरस्कार मिळवले. २०१३ मध्ये भारत सरकारने त्यांना 'पद्मश्री' पुरस्काराने सन्मानित केले. 'प्रहार: द फायनल अटॅक' या चित्रपटाचे दिग्दर्शन आणि लेखनही त्यांनी केले. अभिनेते मकरंद अनासपुरे यांच्यासोबत त्यांनी 'नाम फाउंडेशन'ची (NAAM Foundation) स्थापना केली. ही संस्था आजही ग्रामीण भागात शेतकऱ्यांच्या मदतीसाठी अहोरात्र कार्यरत आहे.