नाना पाटेकर यांचे निधन; नटसम्राट, क्रांतिवीरसह १० चित्रपटांतील गाजलेले संवाद

ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे वयाच्या 75 व्या वर्षी निधन झाले. गोव्यातील मनिपाल रुग्णालयात उपचार सुरू असताना पहाटे हृदयविकाराच्या तीव्र झटक्याने त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. आपली वेगळी शैली आणि बुलंद आवाज यांचा ठसा भारतीय चित्रपटसृष्टीवर उमटवणारा हा कलाकार आता आपल्यात नाही.

खलनायकापासून नायकापर्यंत आणि विनोदी भूमिकेपासून शोकांतिकेपर्यंत, अशा सगळ्या भूमिका नानांनी ताकदीने पेलल्या. त्यांच्या जाण्याने सिनेसृष्टीत कधीही न भरून निघणारी पोकळी निर्माण झाली आहे. प्रेक्षकांना खळखळून हसवणारे आणि डोळ्यांत पाणी आणणारे नाना आज नसले, तरी त्यांनी पडद्यावर जिवंत केलेले संवाद आणि त्यांची खास शैली रसिकांच्या मनात कायम राहील.

1978 मधील गमन या चित्रपटातून नानांच्या अभिनयाचा प्रवास सुरू झाला. त्यांची संवादफेक अगदी नैसर्गिक आणि वास्तववादी असायची. ते पडद्यावर अभिनय करत नसून प्रत्यक्ष आयुष्यातच बोलत आहेत, असा भास प्रेक्षकांना व्हायचा. थिएटरमध्ये शिट्ट्या आणि टाळ्यांचा कडकडाट मिळवणाऱ्या त्यांच्या 10 सर्वाधिक लोकप्रिय चित्रपटांतील संवादांचा हा आढावा.

नटसम्राट : मराठी रंगभूमी आणि सिनेमाच्या इतिहासात सुवर्ण अक्षरांनी कोरले गेलेले या चित्रपटातील संवाद आजही अंगावर काटा आणतात. "कुणी घर देता का घर? एका तुफानाला कुणी घर देता का घर?" तसेच "टू बी ऑर नॉट टू बी... जगाव की मराव हा एकच सवाल आहे. ह्या दुनियेच्या ऊकिरड्यावर खरकट्या पत्रावळीचा तुकडा होऊन जगाव बेशरम लाचार आनंदानं?" आणि "हजारोंची मालमत्ता जमवून गुलाल बुक्क्यासारखी उधळली, तो हा नटसम्राट आपल्याच मुलांच्या घरी चोर ठरला!"

क्रांतिवीर (1994) : नानांच्या कारकिर्दीतील सर्वाधिक गाजलेला आणि लोकप्रिय संवाद याच चित्रपटातला ठरला, ज्याने त्यांना हिंदी सिनेमातील महानायक बनवले. "आ गए मेरी मौत का तमाशा देखने?" "बता ये मुसलमान का खून है या ये हिन्दू का खून है, बता!" "साले अपने खुद के देश में एक सुई नहीं बना सकते... और हमारा देश तोड़ने का सपना देखते!"

यशवंत (1997) : सामान्य माणसाचा संताप मांडणारे या चित्रपटातले दोन्ही संवाद रोजच्या बोलण्यातही खूप लोकप्रिय झाले. "एक मच्छर साला आदमी को हिजड़ा बना देता है!" आणि "सौ में से अस्सी बेईमान, फिर भी मेरा देश महान!"

परिंदा (1989) : या चित्रपटातील अण्णा या भूमिकेने नानांना पहिला राष्ट्रीय पुरस्कार मिळवून दिला. "दुख का इलाज भूलना है, और भूलने के लिए आदमी को जीना पड़ता है।" "धंधे में कोई किसी का भाई नहीं, कोई किसी का बेटा नहीं..."

तिरंगा (1993) : राजकुमार आणि नाना पाटेकर यांच्या जुगलबंदीने सजलेल्या या सिनेमातला हा संवाद आजही अफाट लोकप्रिय आहे. "अपना तो उसूल है... पहले लात, फिर बात, उसके बाद मुलाकात।"

अब तक छप्पन : खाकी वर्दीतील कडक पोलीस अधिकाऱ्याची भूमिका नानांनी या चित्रपटात हुबेहूब साकारली. "हम सब सिस्टम का हिस्सा हैं, सिस्टम डिसाइड करता है, अपुन फॉलो करता है..."

प्रहार : देशभक्ती आणि सैनिकांचे जीवन दाखवणाऱ्या या चित्रपटात नानांनी दिलेला संदेश अतिशय प्रभावी होता. "एक सैनिक के लिए उसका देश ही उसका परिवार होता है..."

वेलकम (2007) : उदय शेट्टी ही विनोदी भूमिका साकारून नानांनी नव्या पिढीलाही आपल्या अभिनयाचे वेड लावले. "भगवान का दिया हुआ सब कुछ है... दौलत है, शौहरत है, इज्जत है।" "साला ये दुःख काहे खत्म नहीं होता बे..."

राजनीति (2010) : राजकीय पटावर खेळल्या जाणाऱ्या चालींवर भाष्य करणारे नानांचे हे संवाद प्रचंड गाजले. "बेटर है तुम अपना इरादा बदल दो, नहीं तो मैं तुम्हारा नक्शा बदल दूँगा।" "राजनीति में हमेशा जीत को ही मान मिलता है।" "फैसले सही या गलत नहीं होते, वे वक्त और हालात के हिसाब से लिए जाते हैं।"

नाना स्टाईल संवादफेक : नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची वेगळी डायलॉग डिलिव्हरी. ते इतक्या सहजतेने संवाद बोलायचे की, प्रेक्षकांना ते नाटकी न वाटता पूर्णपणे वास्तववादी वाटायचे. हीच शैली त्यांना हिंदी आणि मराठी चित्रपटसृष्टीतील महान आणि अढळ अभिनेत्यांच्या यादीत सर्वोच्च स्थानी बसवते.