नागपूर विभागात भूजल पातळी ४२ टक्क्यांनी खाली, चंद्रपूर आणि वर्धा जिल्ह्यांत पाणीटंचाईचा धोका

यंदा पावसाने ओढ दिल्यामुळे नागपूर विभागातील भूजल पातळी चिंता वाटावी इतक्या वेगाने खाली गेली आहे. त्यामुळे पिण्याच्या पाण्याची गंभीर टंचाई निर्माण होण्याची तसेच येत्या रब्बी पिकांना फटका बसण्याची शक्यता आता जास्त वाटू लागली आहे. म्हणजेच शहरातील आणि गावांतील लोकांना पिण्यासाठी पाणी मिळवणे अवघड होऊ शकते, आणि शेतकऱ्यांच्या पुढच्या हंगामावरही परिणाम होऊ शकतो.

राज्य सरकारच्या भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेने (जीएसडीए) नुकतीच नवी आकडेवारी जाहीर केली. त्यानुसार सप्टेंबरच्या अखेरीस संपूर्ण विभागात भूजल पातळी मागील ५ वर्षांच्या सरासरीपेक्षा ४२ टक्क्यांनी कमी नोंदवली गेली.

या घसरणीचा सर्वात मोठा फटका चंद्रपूर जिल्ह्याला बसला आहे. तिथे भूजल पातळीत ७३ टक्क्यांची घट झाली. वर्धा जिल्ह्यात ही घट ५५ टक्के आहे, तर नागपूर जिल्ह्यात भूजल पातळी ५२ टक्क्यांपर्यंत खाली आली आहे.

जीएसडीएने तहसीलनिहाय केलेल्या विश्लेषणातही हेच चित्र दिसते. विभागातील एकूण ६४ तहसीलांपैकी ३१ तहसीलांमध्ये भूजल पातळी १ ते २ मीटरने खाली गेली आहे. आणखी २७ तहसीलांमध्ये १ मीटरपर्यंत घट झाली आहे. फक्त ६ तहसीलांमध्ये पातळी घसरलेली नाही.

नागपूर विभागात सहा जिल्हे येतात. या सगळ्या जिल्ह्यांत मिळून भूजल पातळी सरासरी ०.८० मीटरने खाली आली आहे. सप्टेंबर महिन्यात पाण्याची पातळी जमिनीखाली २.७० मीटरवर गेली, तर ५ वर्षांची सरासरी १.९० मीटर होती. हा आकडा नागपूर, वर्धा, भंडारा, चंद्रपूर, गडचिरोली आणि गोंदिया या जिल्ह्यांतील ६२२ निरीक्षण विहिरींच्या आकडेवारीवरून काढला आहे.

आता जिल्हानिहाय स्थिती पाहू. चंद्रपूर जिल्ह्यात पाण्याची पातळी १.२५ मीटरने खाली जाऊन जमिनीखाली २.९७ मीटरवर पोहोचली. वर्धा जिल्ह्यात ती १.२४ मीटरने घसरून ३.५० मीटरवर गेली असून, विभागातील ही सर्वात कमी पातळी आहे.

नागपूर जिल्ह्यात पातळी १.१७ मीटरने घटली आणि ती ३.४१ मीटर खाली गेली. भंडारा जिल्ह्यात भूजल पातळी ४६ टक्क्यांनी घसरली. तिथे पाण्याची पातळी ०.७५ मीटरने खाली येऊन २.४२ मीटरवर आली.

गडचिरोली जिल्ह्यात पातळी ०.२७ मीटरने (१६ टक्के) खाली जाऊन १.९२ मीटरवर पोहोचली. गोंदिया जिल्ह्यात मात्र परिणाम सर्वात कमी दिसला. तिथे पातळी फक्त ०.१२ मीटरने (६ टक्के) घटली आणि ती १.९८ मीटर नोंदवली गेली.