नाना पाटेकर यांचे निधन; कलेच्या शिक्षणापासून चित्रपटांपर्यंतचा प्रवास

हिंदी आणि मराठी चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ आणि दिग्गज अभिनेते नाना पाटेकर यांचे निधन झाल्याची बातमी आल्याने चित्रपट जगतावर शोककळा पसरली आहे. ते ७५ वर्षांचे होते. मिळालेल्या माहितीनुसार, गोव्यातील त्यांच्या निवासस्थानी ते बेशुद्धावस्थेत आढळले आणि त्यानंतर त्यांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते.

प्राथमिक माहितीनुसार त्यांना कार्डियाक अरेस्ट म्हणजेच हृदयविकाराचा झटका आला होता. आपल्या दमदार अभिनयाच्या जोरावर नाना पाटेकर यांनी हिंदी आणि मराठी अशा दोन्ही चित्रपटसृष्टीत वेगळी ओळख तयार केली. पण चित्रपटांत येण्याआधी त्यांचे शिक्षण कला क्षेत्रातच पूर्ण झाले होते.

त्यांचे बालपण आणि शालेय शिक्षण मुंबईत झाले. दादर पश्चिम येथील समर्थ विद्यालयातून त्यांनी शाळा पूर्ण केली. त्यानंतर त्यांनी वांद्रे स्कूल ऑफ आर्ट्समध्ये शिक्षण घेतले. या संस्थेला आता एल. एस. रहेजा स्कूल ऑफ आर्ट या नावाने ओळखले जाते. लहानपणापासूनच त्यांचा ओढा कलेकडे होता आणि पुढच्या शिक्षणासाठीही त्यांनी हेच क्षेत्र निवडले.

शाळा पूर्ण केल्यानंतर नाना पाटेकर यांनी मुंबईतील प्रसिद्ध सर जे. जे. इन्स्टिट्यूट ऑफ अप्लाइड आर्टमध्ये प्रवेश घेतला. तिथे त्यांनी कमर्शियल आर्ट्समध्ये डिप्लोमा केला. ही त्यांची सर्वात मोठी अधिकृत शैक्षणिक पात्रता मानली जाते. म्हणजेच एखाद्या साध्या पदवी अभ्यासक्रमाऐवजी त्यांचे शिक्षण कला आणि सर्जनशील क्षेत्राशी जोडलेले होते.

शिक्षण पूर्ण झाल्यावर त्यांनी कमर्शियल आर्टिस्ट आणि विज्युलायझर म्हणून काम केले. त्यांनी चित्रपटांची पोस्टर रंगवण्याचेही काम केले होते, असे सांगितले जाते. कलेच्या याच जाणिवेचा पुढे त्यांच्या अभिनय कौशल्यावर आणि पडद्यावरील पात्रे साकारण्याच्या शैलीवर प्रभाव पडला. म्हणजेच सुरुवातीच्या करिअरमधील कलेच्या शिक्षणाचा परिणाम नंतरच्या त्यांच्या कामातही दिसून आला.

कलेचे शिक्षण आणि सुरुवातीच्या कामानंतर ते आधी नाट्यसृष्टीत म्हणजेच थिएटरमध्ये आले आणि मग चित्रपट जगतात गेले. १९७८ मध्ये 'गमन' या चित्रपटातून त्यांनी चित्रपटसृष्टीत पाऊल ठेवले. त्यानंतर 'परिंदा', 'प्रहार', 'क्रांतिवीर', 'तिरंगा', 'खामोशी' आणि 'अब तक छप्पन' अशा चित्रपटांतील त्यांच्या अभिनयाला प्रेक्षकांची मोठी पसंती मिळाली.

नाना पाटेकर फक्त हिंदी चित्रपटांपुरते मर्यादित राहिले नाहीत. मराठी चित्रपट आणि नाटकांमध्येही त्यांनी स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली. अलीकडच्या काळात ते 'हाउसफुल ५' सारख्या चित्रपटातही झळकले होते. त्यांचे शिक्षण थेट अभिनयाशी जोडलेले नव्हते, तरी कलेच्या भक्कम पायाने त्यांच्या करिअरला वेगळी दिशा देण्यात नक्कीच महत्त्वाची भूमिका बजावली.