कुरनूलमध्ये दसऱ्याच्या लाठ्या-काठ्यांच्या लढाईत एकाचा बळी, शंभराहून जास्त जखमी

आंध्र प्रदेशातील कुरनूल जिल्ह्यात दसऱ्याच्या उत्सवात लाठ्या-काठ्यांनी लढण्याची जुनी प्रथा आहे. यंदा या प्रथेत एकाचा जीव गेला असून शंभराहून जास्त जण जखमी झाले आहेत.

बुधवारी रात्री होलगोंडा मंडळातील देवरागाट्टू गावात "देवरागाट्टू बन्नी उत्सव" आयोजित करण्यात आला होता. दर वर्षीप्रमाणे यंदाही दोन गटांनी एकमेकांवर लाठ्या-काठ्यांनी हल्ला केला आणि त्यात अनेक जण जखमी झाले. जखमींना अडोनी आणि अलूर येथील रुग्णालयांत दाखल केले आहे. त्यापैकी १० जणांची प्रकृती चिंताजनक असल्याचे सांगितले जात आहे.

ज्यांना किरकोळ जखमा झाल्या, त्यांच्यावर रुग्णालयात उपचार करून प्रशासनाने घरी सोडले. या घटनेत मृत्यू झालेली व्यक्ती अलूर येथे राहणारा २८ वर्षांचा पोताराजू असल्याचे ओळखले गेले आहे.

ही लढाई दर वर्षी दसऱ्याच्या निमित्ताने डोंगराळ भागात असलेल्या मल्लेश्वर स्वामी मंदिरात होते. पोलिसांच्या आदेशांकडे दुर्लक्ष करून ग्रामस्थांनी यंदाही हा कार्यक्रम घेतला. हा त्यांच्या परंपरेचा भाग असल्याचे गावकऱ्यांचे म्हणणे आहे.

या वार्षिक उत्सवासाठी वेगवेगळ्या गावांतील लोकांचे दोन गट केले जातात. मध्यरात्री देवी मल्लम्मा आणि मल्लेश्वर स्वामी यांचा प्रतिकात्मक विवाह होतो. त्यानंतर देवदेवतांच्या मूर्तींवर आपला हक्क दाखवण्यासाठी दोन्ही गट लाठ्या-काठ्यांनी लढतात.

नेरानी, नेरानी टांडा आणि कोथापेटा या गावांतील लोक एका गटात होते. दुसऱ्या गटात अरिकेरा, अलूरू, सुलुवई, एलार्थी, निद्रावर्ती आणि बिलेहाल या गावांचे लोक होते. या दोन गटांत जोरदार हाणामारी सुरू झाली. ती थांबवण्यासाठी पोलिसांनी खूप प्रयत्न केले, पण त्यांचे काही चालले नाही.

प्रशासन दर वर्षी या लढाईवर निर्बंध आणण्याचा प्रयत्न करते आणि त्यासाठी जादा कुमक मागवली जाते. तरीही ग्रामस्थ आदेश न जुमानता कार्यक्रम घेतातच. यावेळी तेथे एक हजारांपेक्षा जास्त पोलीस कर्मचारी तैनात होते.

ग्रामस्थांच्या सांगण्यानुसार, भगवान शिवांनी भैरवनाथाचे रूप घेतले होते आणि मणी व मल्लासुर या दोन असुरांना लाठ्या-काठ्यांनी तुडवले होते. विजयादशमीच्या दिवशी ग्रामस्थ त्याच प्रसंगाची आठवण म्हणून ही प्रथा पाळतात. "राक्षस पक्षा"चा गट "देवता पक्षा"च्या गटाकडून देवांच्या मूर्ती हिसकावून घेण्याचा प्रयत्न करतो आणि त्यासाठी लाठ्या-काठ्या वापरल्या जातात.

भक्त या जखमांना शुभ मानतात, अशी प्रथा आहे. ही परंपरागत लढाई पाहण्यासाठी कुरनूलच्या आसपासच्या जिल्ह्यांतून तसेच तेलंगणा आणि कर्नाटक या शेजारच्या राज्यांतून हजारो लोक गावात जमतात.