कोलेजन क्रीम आणि सप्लिमेंट्सचा खरा फायदा किती? सैफी हॉस्पिटलच्या त्वचारोगतज्ज्ञांचे मत

कोलेजन क्रीम आणि सप्लिमेंट्स सध्या खूप लोकप्रिय झाली आहेत. पण ती खरंच चालतात की हा फक्त मार्केटिंगचा ट्रेंड आहे, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. याबद्दल मुंबईतील सैफी हॉस्पिटलचे सल्लागार त्वचारोगतज्ज्ञ डॉ. प्रवीण बनोडकर यांनी माहिती दिली आहे.

डॉ. बनोडकर यांच्या म्हणण्यानुसार, त्वचेत सर्वाधिक प्रमाणात आढळणाऱ्या प्रथिनांपैकी कोलेजन हे एक आहे. ते स्पंजसारखे काम करते. त्वचेतला ओलावा टिकवून ठेवायला ते मदत करते, आणि त्यामुळे त्वचेला मजबुती, घट्टपणा आणि लवचिकता मिळते. वय वाढत जाते तसे शरीरातले कोलेजन कमी होत जाते. त्यामुळेच त्वचेवर बारीक रेषा आणि सुरकुत्या दिसायला लागतात.

सध्या बाजारात कोलेजन असलेली अनेक सप्लिमेंट्स आणि क्रीम्स मिळतात. त्यात मार्केटिंगचा प्रभाव किती आणि वैज्ञानिक आधार किती, हे डॉक्टरांनी स्पष्ट केले आहे.

आधी क्रीमचा मुद्दा. डॉ. बनोडकर सांगतात की त्वचेवर लावलेल्या कोलेजनची सर्वात मोठी अडचण म्हणजे त्याचे रेणू आकाराने खूप मोठे असतात. त्यामुळे ते त्वचेच्या आत शिरू शकत नाहीत. म्हणजेच पृष्ठभागावर क्रीम लावले, तरी त्यातले कोलेजन आत पोहोचेलच असे नाही. काही कंपन्यांनी नव्या तंत्रज्ञानाने उत्पादनातले घटक त्वचेच्या आत पोहोचवण्याच्या पद्धती तयार केल्या आहेत, पण सगळ्याच उत्पादनांमध्ये असे तंत्रज्ञान वापरले जात नाही, असेही त्यांनी सांगितले.

एखाद्या कोलेजन क्रीमला ओटीसी म्हणजे डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शनशिवाय मिळणारे उत्पादन म्हटले आहे, म्हणून ते प्रभावी ठरेलच असे नाही, असे डॉ. बनोडकर म्हणतात. अशा क्रीम्समुळे मिळणारे फायदे म्हणजे त्वचेच्या आतल्या थरातले कोलेजन प्रत्यक्ष भरून निघते, असा अर्थ घेऊ नये, असेही ते म्हणाले. कोलेजनची निर्मिती वाढवण्यासाठी रेटिनॉइड्स आणि व्हिटॅमिन सी यांसारख्या घटकांना जास्त भक्कम वैज्ञानिक आधार आहे, असे त्यांनी सांगितले.

तोंडावाटे घेतल्या जाणाऱ्या कोलेजन सप्लिमेंट्सचे स्वरूप वेगळे असल्याचे डॉक्टर सांगतात. यातल्या बहुतेक सप्लिमेंट्समध्ये हायड्रोलाइज्ड कोलेजन किंवा कोलेजन पेप्टाइड्स असतात. पचन होत असताना त्यांचे विघटन होऊन ते छोट्या पेप्टाइड्समध्ये बदलतात.

पण कोलेजन सप्लिमेंट्स म्हणजे काही जादूच्या गोळ्या नाहीत, हे लक्षात ठेवायला हवे, असे डॉ. बनोडकर यांनी स्पष्ट केले. त्या वृद्धत्वाची प्रक्रिया थांबवू शकत नाहीत आणि वृद्धत्वाचे परिणाम पूर्णपणे उलटवूही शकत नाहीत. पेशींचे आयुष्य वाढवणेही त्यांना जमत नाही.

दुसरीकडे, कोलेजन हे फक्त मार्केटिंगसाठी वापरलेले नाव नाही, असेही ते म्हणतात. पेप्टाइड्स आणि प्रथिनांशी संबंधित हे घटक त्वचेसाठी उपयुक्त ठरू शकतात. त्वचेचा मऊपणा सुधारायला आणि त्वचेसाठी केल्या जाणाऱ्या उपचारांचे परिणाम अधिक चांगले व्हायला ते मदत करू शकतात.

शेवटी, उत्पादनावर फक्त 'कोलेजन' असा शब्द लिहिला आहे म्हणून त्यावर विश्वास ठेवण्यापेक्षा त्यातले घटक काय आहेत, ते कसे काम करतात आणि त्यामागे कोणता वैज्ञानिक आधार आहे हे समजून घेणे आवश्यक आहे, असे डॉ. बनोडकर यांचे मत आहे. त्यासाठी त्वचारोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा आणि त्वचेची योग्य निगा राखण्यावरही भर द्यावा, असे ते सांगतात.