कोजागिरी पौर्णिमेला चंद्राला खिरीचा नैवेद्य का दाखवतात? जाणून घ्या परंपरा आणि कारणे

यंदा रविवार, २५ ऑक्टोबर रोजी कोजागिरी पौर्णिमा आहे. या पौर्णिमेला शरद पौर्णिमा असेही म्हटले जाते. हिंदू धर्मामध्ये कोजागिरी पौर्णिमेला विशेष महत्त्व आहे. धार्मिक श्रद्धेनुसार कोजागिरी पौर्णिमेची रात्र अत्यंत पुण्यवान मानली जाते. असे सांगितले जाते की या रात्री चंद्र पूर्ण असतो. म्हणूनच या दिवशी मोकळ्या आकाशाखाली खीर ठेवण्याला खास महत्त्व दिले जाते. चंद्राला खिरीचा नैवेद्य का दाखवला जातो आणि त्यामागे कोणती कारणे व परंपरा आहेत, ते पाहूया.

ज्योतिषशास्त्रज्ञ पिनाकी मिश्रा यांच्या मते, कोजागिरीच्या रात्री खीर चंद्रप्रकाशात ठेवण्याची परंपरा शतकानुशतके चालत आलेली आहे. लोकमान्यतेनुसार या दिवशी चंद्राची अमृतासारखी किरणे खिरीला विशेष गुणधर्म देतात. त्यामुळे खीर रात्रभर चंद्रप्रकाशात ठेवावी आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी स्नान करून प्रसाद म्हणून खावी, असे मानले जाते.

चंद्र आणि अमृत यांच्यातील संबंधाबद्दल पिनाकी मिश्रा यांनी सांगितले की, भारतीय धार्मिक परंपरेत चंद्राला शीतलता, मन आणि अमृताचे प्रतीक मानले जाते. पौराणिक समजुतींनुसार चंद्राची किरणे अमृतासारखी असतात. कोजागिरीच्या रात्री चंद्र आपल्या सोळाही कलांमध्ये पारंगत असतो, म्हणून तो आपल्या किरणांतून अमृताचा वर्षाव करतो, अशी श्रद्धा आहे.

धार्मिक श्रद्धेनुसार भगवान कृष्णाने कोजागिरी पौर्णिमेच्या रात्री वृंदावनमध्ये गोपिकांसोबत महारस केला होता. त्यामुळे ही रात्र भक्ती आणि प्रेमाचे प्रतीक मानली जाते. अनेक वैष्णव परंपरांमध्ये हा दिवस विशेष पूजा आणि भजनांनी साजरा केला जातो.

आता खिरीच्या नैवेद्यामागच्या कारणाबद्दल. चंद्रप्रकाश हा सूर्यप्रकाशाचेच एक रूप आहे. चंद्रप्रकाशात खीर ठेवल्याने तिला विशेष औषधी गुणधर्म किंवा अमृत मिळते, याचा कोणताही ठोस वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही. थंड रात्री खीर ठेवल्याने तिचे तापमान कमी होते, एवढेच.

दुधाची खीर रात्रभर उघड्यावर ठेवणे आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते, कारण त्यात धूळ, कीटक आणि सूक्ष्मजंतू शिरू शकतात. म्हणून विशेष काळजी घ्या. धूळ किंवा इतर दूषित घटक आत जाऊ नयेत यासाठी खीर हलक्या कापडाने आणि चाळणीने झाकून ठेवा.

धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई अशा विषयांवरील मजकूर केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहे. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.