होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत तेलवाहू जहाजावर लिम्पेट माईन्सचा हल्ला, छोट्या बोटीतून पोहोचवली स्फोटके

जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेल वाहतूक मार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत तेलवाहू जहाजांच्या सुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा गंभीर झाला आहे. जहाजांवर हल्ला करण्यासाठी लिम्पेट माईन्स या विशेष प्रकारच्या चुंबकीय स्फोटकांचा वापर करण्यात आल्याची धक्कादायक माहिती समोर आली आहे.

२९ ऑक्टोबर रोजी पनामाचा ध्वज असलेल्या 'लुईस १' या तेलवाहू जहाजाला दोन लिम्पेट माईन्स जोडण्यात आल्या. या स्फोटांमुळे जहाजाच्या इंजिन रूममध्ये आग लागली आणि जहाज काही काळासाठी निकामी झाले. मात्र, जहाजावरील कर्मचारी सुरक्षित असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

लिम्पेट माईन्स म्हणजे चुंबकाच्या मदतीने जहाजाच्या बाहेरच्या तळाला किंवा इतर धातूच्या भागाला चिकटवली जाणारी स्फोटके आहेत. ती जहाजाच्या जवळ जाऊन जोडली जातात. त्यानंतर ठरावीक यंत्रणेद्वारे त्यांचा स्फोट होऊ शकतो. अशा हल्ल्यामुळे जहाजाची इंजिन यंत्रणा, इंधन साठवण आणि इतर महत्त्वाच्या भागांना नुकसान होण्याचा धोका असतो. त्यामुळे जहाज पूर्णपणे बुडाले नाही, तरी त्याची वाहतूक करण्याची क्षमता ठप्प होऊ शकते.

प्राथमिक तपासातून असे समोर आले आहे की, या हल्ल्यात छोट्या बोटीचा वापर करून जहाजाच्या जवळ स्फोटके पोहोचवण्यात आली. लहान बोटींचा वेग आणि त्यांच्या हालचाली यांमुळे मोठ्या जहाजांना त्यांच्यावर लक्ष ठेवणे कठीण जाऊ शकते. विशेषतः होर्मुझसारख्या अरुंद आणि गर्दीच्या समुद्री मार्गात अशा हल्ल्यांचा धोका आणखी वाढतो. मात्र, या विशिष्ट हल्ल्यामागे इराणचा हात असल्याची स्वतंत्र पुष्टी अजून झालेली नाही.

होर्मुझची सामुद्रधुनी जागतिक ऊर्जा व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. जगातील मोठ्या प्रमाणातील कच्च्या तेलाची वाहतूक याच मार्गाने होते. त्यामुळे या परिसरात जहाजांवरील हल्ले वाढले, तर तेल वाहतुकीचा खर्च, विम्याचा हप्ता आणि कच्च्या तेलाच्या किमती वाढण्याची शक्यता आहे.

या घटनेमुळे तीन मुद्दे ठळकपणे समोर येतात. पहिला मुद्दा म्हणजे जहाजांच्या तळाला चिकटवली जाणारी स्फोटके. दुसरा मुद्दा म्हणजे छोट्या बोटींच्या वापरामुळे उभे राहिलेले सुरक्षेचे आव्हान. तिसरा मुद्दा म्हणजे जागतिक तेल बाजारपेठेवर परिणाम होण्याची शक्यता.

'लुईस १' जहाजावरील हल्ल्यानंतर या मार्गावरून जाणाऱ्या व्यापारी जहाजांच्या सुरक्षेबद्दल चिंता वाढली आहे. इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर या सागरी मार्गातील परिस्थिती आणखी संवेदनशील झाली आहे.