नागपूर पदवीधर मतदारसंघात काँग्रेसचे वंजारी विजयी, भाजपचे कोहले दुसऱ्या पसंतीत मागे

नागपूर पदवीधर मतदारसंघाची जागा काँग्रेसच्या अभिजीत वंजारी यांनी पुन्हा राखली. वंजारी यांना 67,231 मते मिळाली, तर भाजपचे उमेदवार सुधाकर कोहले यांना 63,960 मते पडली. पहिल्या पसंतीच्या मतांमध्ये कोहले आघाडीवर होते, पण दुसऱ्या पसंतीची मते मोजली गेल्यावर निकाल उलटला.

नागपूर जिल्ह्याच्या राजकारणात काँग्रेसबद्दल एक म्हण फार प्रसिद्ध होती, की काँग्रेसला दुसरा कुणी हरवत नाही, काँग्रेसच काँग्रेसला हरवते. ही म्हण पक्षातील गटबाजीवरून पडली होती. विधान परिषदेच्या निकालानंतर, विशेषतः नागपूर पदवीधर जागेच्या निकालानंतर, आता भाजपच भाजपला हरवू लागला आहे, असे पक्षाच्या वर्तुळात बोलले जाऊ लागले आहे. हेही गटबाजीच्याच संदर्भात आहे. या निवडणुकीत नागपुरात उघड बंडखोरी आणि गटबाजी दिसली.

हे जास्तच महत्त्वाचे आहे, कारण नागपूर हे आरएसएसचे मुख्यालय आहे, राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे गाव आहे आणि केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांचा बालेकिल्ला आहे. भाजपने उमेदवार जाहीर केल्यापासूनच स्थानिक भाजप अनेक गटांत विभागला गेला. कुणी दबक्या आवाजात नाराजी व्यक्त करत होते, तर कुणी उघडपणे विरोधात उभे राहिले. भाजपची सूक्ष्म नियोजनाची तयारी पाहून हा बालेकिल्ला परत मिळवण्यात पक्ष यशस्वी होईल, असा दावा केला जात होता. पण यश मिळाले नाही.

कोहले यांनीही ताकद दाखवली. ते सुमारे सव्वा वर्षापासून या जागेसाठी मतदार नोंदणी प्रभारी म्हणून काम पाहत होते. भाजपकडून दीड लाखांहून अधिक पदवीधर मतदारांची नोंदणी झाली, असा दावा करण्यात आला. प्रचारातही कसर ठेवली नाही. फडणवीस आणि गडकरी यांनी स्वतः धुरा सांभाळली. पहिल्या फेरीत कोहले यांना 61,660 आणि वंजारी यांना 57,615 मते मिळाली. म्हणजे भाजप पहिल्या फेरीत पुढे होता.

2020 मध्ये चित्र वेगळे होते. तेव्हा पहिल्या फेरीत वंजारी यांना 55,947 आणि भाजपचे उमेदवार संदीप जोशी यांना 41,540 मते मिळाली होती, म्हणजे वंजारी 14,407 मतांनी पुढे होते. त्या वेळीही कुणी विजयाचा कोटा गाठला नव्हता, म्हणून दुसऱ्या पसंतीची मोजणी झाली. त्यात वंजारी यांना 61,701 आणि जोशी यांना 42,791 मते मिळाली. यंदा कोहले पहिल्या पसंतीत चांगले राहिले, पण दुसऱ्या पसंतीच्या मतांनी खेळ फिरवला. वंजारी यांना दुसऱ्या पसंतीची इतकी मोठी मते मिळतील, याची काँग्रेसलाही अपेक्षा नव्हती. तिथूनच भाजप गोटात शंकांना सुरुवात झाली.

संघ मुख्यालय असलेल्या नागपुरात ताबा कायम ठेवणे हे काँग्रेससमोर आव्हान होते. पक्षातील ओढाताण, मतभेद आणि नाराजी नवी नाही. यंदाही तसेच वातावरण होते. एक नेता व्यासपीठावर असला की दुसरा त्यापासून दूर राहत असे. सुरुवातीला काही नेत्यांनी नाराजी बोलून दाखवली. पण शेवटच्या टप्प्यात सर्व प्रमुख नेत्यांनी आपापल्या भागात मैदानात उतरून काम केले आणि त्याचा फायदा झाला. नेते नेहमी एकत्र दिसले नाहीत, तरी कुणीही दुसऱ्याच्या कामात ढवळाढवळ किंवा विरोध केला नाही. त्यांनी आपापल्या भागांत आणि समाजांत बैठका घेऊन मतदारांना पाठिंब्याचे आवाहन केले.

विधानसभेतील विरोधी पक्षनेते विजय वडेट्टीवार, माजी प्रदेशाध्यक्ष नाना पटोले, माजी मंत्री नितीन राऊत, सुनील केदार, राजेंद्र मुळक, आमदार विकास ठाकरे, शहर काँग्रेस अध्यक्ष प्रफुल्ल गुडधे, जिल्हाध्यक्ष अश्विन बैस आणि इतर नेत्यांनी आपापल्या पातळीवर निवडणुकीची रणनीती आखली.

भाजपमध्ये उमेदवारी जाहीर झाल्यानंतर घडलेला नाट्यमय घटनाक्रम निकालानंतरही चर्चेचा विषय ठरला आहे. संघ आणि संघटनेशी निगडित निष्ठावान माजी आमदार अनिल सोले आणि गिरीश व्यास यांनी उघड बंड केले होते. पक्षाने आवाहन करूनही सोले यांनी अर्ज मागे घेतला नव्हता. मुख्यमंत्र्यांना त्यांच्या घरी जाऊन चर्चा करावी लागली, आणि मग सोले यांनी रिंगणातून माघार घेऊन अधिकृत उमेदवाराचे काम करण्याची घोषणा केली. तेव्हा अशी अटकळ बांधली गेली, की नेत्याने पाऊल मागे घेतले तरी त्यांच्या समर्थक कार्यकर्त्यांची नाराजी दूर झाली असेलच असे नाही. काँग्रेस नेत्यांनीही दावा सुरू केला होता, की भाजपचे नाराज कार्यकर्ते वरिष्ठ नेत्यांच्या कार्यपद्धतीविरोधात जातील आणि त्याचा फायदा काँग्रेस उमेदवाराला होईल.

मतपत्रिकेवर कोहले यांच्या नावापुढे 'गोलात 2' असे लिहिण्याची जी पद्धत समोर आली, ती याआधीच्या कोणत्याही निवडणुकीत दिसली नव्हती. अशी हजारो मते अवैध ठरली. पहिल्या फेरीत अपक्ष नितेश कराले यांनी मते घेतली आणि तीच दुसऱ्या पसंतीच्या मोजणीत भाजपसाठी मारक ठरली, असे म्हटले जात आहे. भाजपवर नाराज मतदारांनी दुसऱ्या पसंतीची मते काँग्रेसला दिली, अशीही चर्चा आहे. यात किती तथ्य आहे हे सांगणे कठीण आहे, पण भाजपच्या कार्यकर्त्यांमध्येच अशी चर्चा सुरू आहे.