धाराशिवमध्ये खरिपाचे ९१९ पीक कापणी प्रयोग पूर्ण, ४९० बाकी; विमा भरपाईसाठी आकडे महत्त्वाचे

धाराशिव जिल्ह्यात खरीप हंगामातील पीक कापणी प्रयोगांचे काम सुरू आहे. शेतात प्रत्यक्षात किती उत्पादन आले, याचा नेमका अंदाज मिळावा आणि पीक विमा योजनेत उत्पादनावर आधारित नुकसानभरपाई ठरवता यावी, यासाठी हे प्रयोग घेतले जातात.

यंदाच्या खरिपात जिल्ह्यात आठ वेगवेगळ्या पिकांसाठी एकूण १ हजार ४०९ प्रयोग करण्याचे नियोजन आहे. त्यापैकी १५ ऑक्टोबरपर्यंत ९१९ प्रयोग पूर्ण झाले आहेत. म्हणजेच ६५.२ टक्के काम झाले असून, उर्वरित ४९० प्रयोग अजून व्हायचे आहेत.

जिल्ह्यातली शेती मुख्यतः पावसावर अवलंबून आहे. पाऊस अनियमित झाला, दुष्काळ पडला किंवा इतर नैसर्गिक संकटे आली, की खरिपाच्या उत्पादनावर परिणाम होतो. म्हणूनच शेतातल्या उत्पादनाची शास्त्रीय पद्धतीने नोंद घेण्यासाठी हे प्रयोग महत्त्वाचे ठरतात. त्यातून मिळणारी आकडेवारी कृषी उत्पादनाचा अंदाज बांधण्यासाठी वापरली जाते आणि पीक विम्याची नुकसानभरपाई ठरवण्यासाठीही तिचाच आधार घेतला जातो.

प्रयोग बाजरी, मका, तूर, सोयाबीन, उडीद, मूग, कापूस आणि खरीप कांदा या पिकांसाठी ठरवण्यात आले आहेत. मिळालेल्या आकडेवारीनुसार बाजरीचे दोन्ही नियोजित प्रयोग पूर्ण झाले आहेत. सोयाबीनचे ५०३ पैकी ३८७, उडदाचे ३१२ पैकी २८८ आणि मुगाचे २४८ पैकी २३७ प्रयोग झाले आहेत.

मक्याचे २८ प्रयोग नियोजित असून त्यापैकी पाच पूर्ण झाले आहेत. तुरीसाठी २२४ प्रयोग नियोजित असल्याची नोंद आहे. मात्र त्यातले किती पूर्ण झाले, याबाबत मिळालेल्या विवरणात विसंगती आहे. कापसाचे दोन आणि खरीप कांद्याचे ९० प्रयोग नियोजित आहेत. या दोन्ही पिकांसमोर पूर्ण झालेल्या प्रयोगांची संख्या अहवालात शून्य दाखवली आहे.

प्रयोगात निवडलेल्या शेतातील ठरावीक क्षेत्रावरचे पीक कापले जाते आणि प्रत्यक्ष उत्पादनाची नोंद केली जाते. या माहितीतून पिकाची उत्पादकता ठरवण्यासाठी लागणारी आकडेवारी मिळते. वेगवेगळ्या प्रयोगांतून आलेल्या माहितीचे विश्लेषण करून पीक उत्पादनाचा अंदाज तयार होतो.

प्रधानमंत्री पीक विमा योजनेत उत्पादनावर आधारित नुकसानभरपाई ठरवताना अधिसूचित पिकाचे प्रत्यक्ष उत्पादन आणि निर्धारित उंबरठा उत्पादन यांची तुलना केली जाते. या प्रक्रियेत पीक कापणी प्रयोगांची आकडेवारी वापरली जाते. त्यामुळे हे प्रयोग ठरलेल्या कार्यपद्धतीनुसार, अचूक आणि पारदर्शकपणे पूर्ण होणे गरजेचे आहे.

ही माहिती जिल्ह्यातील कृषी उत्पादनाचा अंदाज, पिकानुसार उत्पादकतेचा अभ्यास आणि पुढच्या काळातील शेतीच्या नियोजनासाठीही उपयोगी पडते. म्हणून उरलेले प्रयोग ठरलेल्या वेळेत पूर्ण करण्याबरोबरच प्रत्यक्ष उत्पादनाची अचूक नोंद घेण्यालाही महत्त्व आहे.