चंद्रपुरात दुष्काळामुळे चाऱ्याची टंचाई होण्याची शक्यता, पशुपालकांनी आतापासून तयारी करण्याचे आवाहन

चंद्रपूर जिल्ह्यात दुष्काळी परिस्थिती आहे आणि त्यामुळे पुढे चाऱ्याची टंचाई निर्माण होण्याची शक्यता आहे. हे लक्षात घेऊन पशुपालकांनी आतापासूनच चारा व्यवस्थापनाचे नियोजन करावे, असे आवाहन कृषी विज्ञान केंद्र, सिंदेवाहीच्या वरिष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. सोनाली दुपटे यांनी केले आहे. आहे तो चारा काटकसरीने वापरणे, मुरघास तयार करणे, अझोलाची लागवड करणे आणि शेतातील पिकांच्या अवशेषांवर प्रक्रिया करून ते वापरणे, या मार्गांनी पशुधनाला वाचवता येईल, असे त्यांचे म्हणणे आहे.

दुष्काळाच्या काळात हिरवा आणि सुका चारा उपलब्ध करून देणे हे पशुपालकांसमोर मोठे आव्हान असते. अशा वेळी चारा वाया जाऊ न देता जनावरांना योग्य प्रमाणात खाद्य देणे गरजेचे आहे. चाऱ्याची कुट्टी करून तो जनावरांना दिला, तर साधारण २० ते २५ टक्क्यांपर्यंत बचत होऊ शकते. निकृष्ट दर्जाच्या सुक्या चाऱ्यावर शास्त्रोक्त पद्धतीने प्रक्रिया केली, तर तो पचायला सोपा होतो आणि त्यातले पोषणमूल्यही वाढते.

धानाची पेंढी, सोयाबीनचे कुटार, मक्याचे अवशेष, गव्हाचे काड आणि तुरीचा भुसा यांचा योग्य पद्धतीने वापर करून जनावरांसाठी चारा मिळवता येतो. पिकांचे अवशेष जाळून टाकण्यापेक्षा त्यांचा शास्त्रीय पद्धतीने उपयोग करण्यावर भर द्यावा. मात्र युरिया प्रक्रिया केलेला चारा तयार करताना पशुवैद्यकीय अधिकारी किंवा पशुपोषण तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन घेणे आवश्यक आहे. बुरशी लागलेला किंवा दूषित चारा जनावरांना देऊ नये.

हिरवा चारा साठवून ठेवण्यासाठी मुरघास हा प्रभावी पर्याय आहे. हिरवा मका किंवा ज्वारी योग्य अवस्थेत कापून त्याची बारीक कुट्टी करावी. ही कुट्टी खड्ड्यात, सिमेंटच्या टाकीत किंवा विशेष सायलेज बॅगमध्ये हवाबंद पद्धतीने साठवावी. योग्य प्रक्रिया केलेला मुरघास साधारण ४५ ते ५० दिवसांत वापरता येतो. दुष्काळात जनावरांना रसाळ चारा देण्यासाठी आणि दूध उत्पादन टिकवून ठेवण्यासाठीही त्याचा उपयोग होतो.

चारा पिकांच्या लागवडीचेही नियोजन आतापासून करावे, असे सांगण्यात आले आहे. पाण्याची उपलब्धता पाहून ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये ल्युसनं, बरसीम आणि ओट यांसारख्या चारा पिकांची लागवड करावी. ज्या भागात पाण्याची टंचाई आहे, तेथे उपलब्ध पाण्याचा विचार करूनच पिकांची निवड करावी. गावपातळीवर सामूहिक चारा साठवणूक आणि मुरघास निर्मितीचे नियोजन केले, तर टंचाईची तीव्रता कमी करता येईल.

अझोला ही पाण्यावर वाढणारी, प्रथिने असलेली वनस्पती आहे आणि जनावरांच्या पूरक आहारासाठी ती उपयुक्त आहे. सावलीच्या जागी योग्य व्यवस्था करून अझोलाची लागवड केली, तर साधारण १५ ते १८ दिवसांत त्याची काढणी सुरू करता येते. गाई, म्हशी आणि शेळ्यांच्या आहारात पूरक खाद्य म्हणून अझोलाचा समावेश करता येतो.