अष्टमीला देवीची ओटी कशी भरावी? साहित्य, नियम आणि ओटीमागचा अर्थ

घरी आलेल्या सुवासिनीला रिकाम्या हाताने पाठवायचे नाही, तिची ओटी भरूनच तिला निरोप द्यायचा, अशी पद्धत पूर्वीपासून चालत आली आहे. आजकाल बऱ्याच जणांना हा फक्त एक फॉर्मॅलिटीचा भाग वाटतो. पण त्यामागे मोठा अर्थ दडलेला आहे, असे सांगितले जाते. नवरात्री 2026 मधल्या अष्टमीला देवीची ओटी कशी भरायची, हे समजून घेण्याआधी ओटी भरणे म्हणजे नेमके काय, ते पाहू.

ओटी भरणे हा एक महत्त्वाचा विधी मानला जातो. त्या स्त्रीला मूल होऊ दे, तिची कूस उजळू दे, असा आशीर्वाद देणे हा त्याचा मुख्य उद्देश आहे. एका अर्थाने तिच्या आई होण्याच्या शक्तीचा हा सन्मान आहे.

ओटी म्हणजे बेंबीच्या खाली असलेला पोटाचा भाग, जिथे स्त्रीचे गर्भाशय असते. जमिनीत जशी नवीन धान्य उगवण्याची ताकद असते, तशीच नवीन जीवाला जन्म देण्याची ताकद स्त्रीच्या ओटीत असते. म्हणूनच लग्न झालेल्या बायकांचीच ओटी भरतात, विधवा बायकांची भरत नाहीत, असे सांगितले जाते. लग्नातही हा विधी होतो, त्याला फळ भरणे किंवा फलशोभन असेही म्हणतात. खेड्यापाड्यात अजूनही फळ भरणेच म्हणतात. मुलगी सासरी जाताना तिची ओटी भरली जाते, जेणेकरून तिचे सासर फळा-फुलांनी भरून जावो.

ओटीत उगाच काहीही टाकत नाहीत, प्रत्येक गोष्टीला एक अर्थ आहे. तांदूळ, खोबरे, नारळ, सुपारी, हळकुंड, पाच प्रकारची फळे आणि हळद-कुंकू एवढे साहित्य असते. तांदूळ म्हणजे समृद्धी, सुपारी म्हणजे अखंडता, नारळ म्हणजे विघ्न दूर करणारा आणि हळद-कुंकू म्हणजे सौभाग्य. या सगळ्या गोष्टी मांगल्य आणि आरोग्य देणाऱ्या आहेत. नव्या नवरीची ओटी भरताना पाच सुवासिनी येऊन तिच्या पदरात या वस्तू टाकतात आणि तिला चांगली मुले होऊ देत, असा आशीर्वाद देतात.

ही पद्धत आजची नाही, खूप जुन्या काळापासून चालत आली आहे. आपण कितीही मॉडर्न झालो तरी लग्न किंवा बाळंतपणासारख्या वेळी ती आवर्जून केली जाते, यावरूनच तिचे महत्त्व कळते.

बायकांची ओटी भरतात, तशीच देवीचीही भरतात. खास करून नवरात्रीच्या अष्टमीला किंवा एखादे चांगले काम झाले की देवीची ओटी भरली जाते. आपल्याला जे सौभाग्य मिळाले आहे ते देवीमुळेच मिळाले आहे, म्हणून तिचे आभार मानण्यासाठी ही ओटी भरतात.

देवीला कधीच सहावारी साडी देत नाहीत. तिला नेहमी नऊवारी साडी आणि खण देतात. नऊवारी साडी देवीच्या नऊ रूपांचे प्रतीक आहे, तर त्रिकोणी खण ब्रह्मा, विष्णू, महेश या तीन देवांच्या शक्तीचे प्रतीक मानला जातो. साडी शक्यतो रेशमाची असावी असे म्हणतात, कारण देवीच्या मूर्तीतून निघणारी चांगली एनर्जी रेशमात जास्त टिकते.

साडीवर खण ठेवायचा आणि त्यावर नारळ, तांदूळ वगैरे ओटीचे सामान ठेवायचे. नारळाची शेंडी नेहमी देवीच्या दिशेला असावी. मग देवीला सांगायचे, "आई, ही ओटी स्वीकार कर आणि तुझी कृपा आमच्यावर अशीच राहू दे". ही परंपरा फक्त एक रिवाज नाही, तर स्त्रीच्या सर्जनशीलतेचा आणि तिच्या आईपणाचा केलेला आदर आहे, असे सांगितले जाते.