पुण्यात फ्लॅट घेण्यापूर्वी बिल्डरविरुद्धच्या महारेरा तक्रारी कशा तपासायच्या

पुण्यात फ्लॅट घ्यायचा विचार सुरू असतो. बिल्डरची वेबसाइट देखणी असते, सेल्स ऑफिस प्रभावी वाटते आणि सॅम्पल फ्लॅट अगदी परफेक्ट दिसतो. हजारो कुटुंबांनी या डेव्हलपरवर आधीच विश्वास ठेवला आहे, असे सेल्समन सांगतो. गुगलवर शोधले तर चांगले रिव्ह्यूही मिळतात. तरीही बुकिंग करण्यापूर्वी आणखी एक प्रश्न विचारायला हवा: या बिल्डरविरुद्ध किंवा त्याच्या प्रकल्पांविरुद्ध खरेदीदारांनी महारेरासमोर नेमक्या कोणत्या तक्रारी केल्या आहेत?

बरेच खरेदीदार आपले संशोधन फारच लवकर थांबवतात. ते गुगलवर बिल्डरचे नाव शोधतात, त्याची वेबसाइट बघतात, प्रकल्पावर चक्कर मारतात आणि कदाचित दोन-चार प्रॉपर्टी पोर्टल चाळतात. पण महारेराच्या तक्रार डेटाबेसमध्ये शोध घेण्याचे पुढचे पाऊल फार थोडे जण उचलतात. ती संधी वाया जाते.

महारेराने अधिकृत तक्रार शोध सुविधा दिली आहे. तिथे प्रतिवादीचे नाव, प्रकल्पाचे नाव आणि प्रकल्प नोंदणी क्रमांक अशा रकान्यांवरून तक्रारी शोधता येतात. तक्रार क्रमांक, तक्रारीचे नाव, तारखांचे फिल्टर, जिल्हा किंवा विभागाचे फिल्टर आणि तक्रारीच्या स्थितीचे फिल्टरही तिथे आहेत. नोंदणीकृत प्रकल्पातील तक्रारी, नोंदणी नसलेल्या प्रकल्पातील तक्रारी आणि तक्रार समेट हे प्रकारही वेगळे दाखवले जातात. त्यामुळे तक्रार क्रमांक माहीत नसला तरी बिल्डर किंवा प्रकल्पाच्या नावावरून शोध सुरू करता येतो.

एक महत्त्वाचा इशारा मात्र लक्षात ठेवायला हवा. तक्रार असणे म्हणजे बिल्डरने काही चूक केल्याचा पुरावा नव्हे. तक्रारीच्या शीर्षकावरच थांबू नका. कोणी तक्रार केली, ती कशाबद्दल होती, कोणता प्रकल्प होता, बिल्डरने काय उत्तर दिले आणि महारेराने काय ठरवले, हे समजून घ्या. प्रकरण मिटले, फेटाळले गेले, मान्य झाले, अंशतः मान्य झाले की प्रलंबित आहे, तेही पाहा.

केवळ आकड्यावरून निष्कर्ष काढणे चुकीचे ठरू शकते. समजा डेव्हलपर A विरुद्ध 100 तक्रारी आहेत आणि डेव्हलपर B विरुद्ध 10. पटकन वाटेल की B चा रेकॉर्ड चांगला. पण कदाचित A कडे 10,000 अपार्टमेंट असतील, त्याचे प्रकल्प अनेक वर्षांपासून नोंदणीकृत असतील, तक्रारी बहुतेक वैयक्तिक पेमेंटच्या वादांच्या असतील आणि बहुतेक प्रकरणे मिटलेली असतील. उलट B कडे 500 अपार्टमेंट असतील आणि एकाच प्रकल्पाशी संबंधित काही गंभीर वाद अजून सुटले नसतील. म्हणून तक्रारी मोजू नका, त्या समजून घ्या.

शोध तीन प्रकारे घ्यावा. आधी बिल्डरचे नाव, मग प्रकल्पाचे नेमके नाव आणि शेवटी प्रकल्पाचा महारेरा नोंदणी क्रमांक. बिल्डरच्या नावाच्या शोधातून त्याचा व्यापक इतिहास दिसतो, तर प्रकल्पाच्या शोधातून त्या प्रकल्पाची माहिती मिळते. प्रकल्पांची नावे कधी कधी सारखी असतात, शिवाय फेज, टॉवर, बदललेली नावे आणि अनेक नोंदण्या असू शकतात. नोंदणी क्रमांकामुळे नेमका प्रकल्प ओळखता येतो. तिन्ही शोधांतून साधारण एकाच प्रकारची प्रकरणे समोर आली तर योग्य नोंद सापडल्याचा विश्वास वाढतो. निकाल खूप वेगळे आले तर कारण शोधावे.

कायदेशीर संस्थेचे नावही महत्त्वाचे आहे. बिल्डरचा ब्रँड आणि प्रकल्पाचा प्रवर्तक म्हणजे प्रमोटर नेहमी एकच असेलच असे नाही. मोठ्या डेव्हलपरच्या वेगवेगळ्या प्रकल्पांसाठी वेगवेगळ्या कंपन्या असू शकतात. म्हणून आधी महारेराच्या प्रकल्प नोंदीतून कायदेशीर प्रमोटरचे नाव शोधा आणि मग तेच नाव टाकून तक्रारी तपासा. शोधात काहीच निकाल आला नाही, तरी या बिल्डरविरुद्ध कधीच तक्रार झाली नाही असा त्याचा अर्थ होत नाही; कदाचित चुकीचे नाव शोधले गेले असेल. तक्रारींचा अभाव म्हणजे प्रकल्प निर्धोक असल्याची हमीही नव्हे.

तक्रार आणि आदेश यात फरक आहे. तक्रार म्हणजे प्राधिकरणासमोर मांडलेली कैफियत, तर आदेश म्हणजे त्यावर प्राधिकरणाने घेतलेला निर्णय. बिल्डरविरुद्ध तक्रार दिसली म्हणजे महारेराने त्याला दोषी ठरवले असे होत नाही. तक्रारींमध्ये ताबा मिळण्यात उशीर, रिफंड, व्याज, कराराच्या अटी, क्षेत्रफळ, पार्किंग, सुविधा, पेमेंट आणि देखभाल असे विषय असू शकतात. तक्रारींचा नमुना पाहा. एकाच प्रकारचे वाद अनेक प्रकल्पांत वारंवार दिसत असतील, तर त्याकडे अधिक लक्ष द्यावे. तक्रार किती जुनी आहे, पुढे काय झाले, प्रकल्प पूर्ण झाला का, हेही बघा.

शोध झाल्यावर सापडलेल्या मुद्द्यांवर बिल्डरशी बोला. आरोप करू नका, तर माहिती घेण्यासाठी प्रश्न विचारा. त्यानंतर प्रत्यक्ष साइटला भेट द्या आणि करार तपासून घ्या. पूर्ण झालेल्या प्रकल्पांना भेट दिली, तर महारेरातील इतिहास आणि प्रत्यक्ष पाहणी असा चांगला मेळ जमतो. तक्रार दिसली म्हणून घाबरू नका आणि तक्रार नाही म्हणून निश्चिंतही होऊ नका.

हा मजकूर सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे, तो कायदेशीर, आर्थिक किंवा गुंतवणूक सल्ला नाही. महारेराच्या नोंदी आणि प्रकरणांची स्थिती बदलू शकते. म्हणून खरेदीदारांनी ताजी माहिती अधिकृत महारेरा पोर्टलवर स्वतः पडताळावी आणि आपल्या व्यवहारासाठी योग्य स्वतंत्र तज्ज्ञाचा सल्ला घ्यावा.