पुण्यात फ्लॅट बुक करण्यापूर्वी महारेरा रेकॉर्ड कसे तपासावे, घर खरेदीदारांसाठी मार्गदर्शक

पुण्यात पसंतीचा फ्लॅट सापडला, सॅम्पल फ्लॅट आवडला, सेल्समधले लोक छान बोलले आणि ब्रोशरमध्ये बाग, क्लबहाउस, स्विमिंग पूल, जिम, मुलांसाठी खेळाची जागा आणि जवळ येणारे मेट्रो स्टेशन दाखवले आहे. सेल्समन म्हणतो की डेव्हलपर नामांकित आहे. तरीही बुकिंगची रक्कम भरण्यापूर्वी आणखी एक वेबसाइट पाहायला हवी, ती म्हणजे महारेरा.

महारेरा म्हणजे महाराष्ट्र रिअल इस्टेट रेग्युलेटरी अथॉरिटी. ती रिअल इस्टेट (रेग्युलेशन अँड डेव्हलपमेंट) कायदा, 2016 अन्वये स्थापन झाली आहे. राज्यातील बांधकाम क्षेत्रावर देखरेख, पारदर्शकता, नोंदणी, माहितीचा खुलासा आणि तक्रारींची व्यवस्था हे तिचे काम आहे. नोंदणीकृत प्रकल्पांची माहिती, बिल्डरांची नावे आणि पूर्णत्वाची माहिती नागरिकांना ऑनलाइन मिळते, असे महारेराने स्वतः म्हटले आहे. बिल्डरची वेबसाइट त्याला जे विकायचे ते सांगते, तर महारेरावर प्रमोटरला नियमांनुसार जी माहिती द्यावी लागते ती मिळते. मात्र तिथली प्रत्येक नोंद प्रकल्प चांगला किंवा वाईट असल्याचा पुरावा ठरत नाही. सेल्स पिचची पडताळणी करण्यासाठी खरेदीदाराला आणखी एक नीट मांडलेला स्रोत मिळतो, एवढाच त्याचा अर्थ.

पहिला नियम म्हणजे नेमका प्रकल्प आणि नेमका टप्पा शोधणे. मोठ्या डेव्हलपरचे पुण्यात अनेक प्रकल्प, अनेक टप्पे आणि अनेक टॉवर असू शकतात. काही प्रकल्पांची नावे सारखी असतात, टप्प्यांची नोंदणी वेगवेगळी असते आणि कायदेशीर प्रमोटर कंपन्याही वेगळ्या असू शकतात. म्हणून फक्त ब्रँडच्या नावाने शोधू नका. प्रकल्पाचे नाव, प्रमोटर, ठिकाण, टप्पा, नोंदणी क्रमांक आणि प्रकल्पाची स्थिती हे सगळे जुळवून पाहा. सापडलेला नोंदणी क्रमांक लिहून ठेवा आणि ब्रोशर, कोटेशन, कॉस्ट शीट, फ्लोअर प्लॅन, कराराचा मसुदा आणि पेमेंट शेड्यूलसोबत फाइलमध्ये ठेवा. सेल्समनने क्रमांक दिला तरी तो स्वतः शोधून पाहा.

होर्डिंगवरचा ब्रँड एक सांगतो आणि महारेराकडे नोंदलेला कायदेशीर प्रमोटर वेगळी कंपनी असू शकते. तुमचा कायदेशीर संबंध लोगोशी नसून करारात नमूद कंपनीशी असतो. जुळत नसेल तर पुढे जाण्यापूर्वी प्रश्न विचारा. तसेच तुमचा टॉवर किंवा टप्पा त्या नोंदणीत येतो का, हेही विचारा.

नोंदणीकृत पूर्णत्वाची तारीख आणि सेल्समनने सांगितलेली ताबा तारीख यांची तुलना करा. दोन्ही वेगळ्या असल्या तर लगेच काही चुकले असे नाही, पण फरकाचे स्पष्ट आणि कागदोपत्री स्पष्टीकरण मिळायला हवे. प्रमोटरचे सेल्सचे बोलणे, नोंदणीकृत माहिती आणि प्रत्यक्ष बांधकामाची प्रगती या तिन्ही गोष्टी साधारण एकमेकांशी जुळायला हव्यात.

महारेराने नोंदणीकृत प्रकल्पांच्या प्रमोटरना नियमित अपडेट देणे बंधनकारक केले आहे. तिमाही अहवालात प्रत्यक्ष आणि आर्थिक प्रगती, इमारत आराखड्यातील बदल, बुकिंग, पार्किंग आणि प्रकल्पातील व्यावसायिकांमधील बदल अशी माहिती येते. म्हणून फक्त पहिली नोंदणी न पाहता सगळा इतिहास पाहा. मूळ नोंदणी, दुरुस्त्या, तिमाही अपडेट, मुदतवाढ, तक्रारी, आदेश आणि सध्याची स्थिती, असा प्रकल्पाचा प्रवास उलगडून पाहा. ऑनलाइन दिलेली प्रगती आणि प्रत्यक्ष साइटवर दिसणारे काम पूर्ण जुळणार नाही, पण दोघांची कहाणी पूर्णपणे वेगळी असू नये.

मुदतवाढ झाली असेल तर घाबरू नका, कारण शोधा. मूळ पूर्णत्वाची तारीख काय होती, सुधारित स्थिती काय आहे आणि काम पुन्हा नेहमीसारखे सुरू झाले आहे का, हे विचारा. तक्रारींबाबतही असेच करा. तक्रार म्हणजे चूक सिद्ध झाली असे नाही. तक्रार कशाची होती, कोणी केली, ती प्रलंबित आहे, फेटाळली गेली, तडजोडीने मिटली की मान्य झाली, हे पाहा आणि आदेश प्रत्यक्ष वाचा. तक्रारींची संख्या पाहून निष्कर्ष काढू नका, कारण मोठ्या प्रकल्पात छोट्या प्रकल्पापेक्षा तक्रारी जास्त असू शकतात. वीस मिनिटे आदेश वाचणे हे "सगळ्यात वाईट बिल्डर" अशा गूगल रिव्ह्यूपेक्षा जास्त सांगून जाते.

मंजूर आराखडे, बांधकाम सुरू करण्याचे प्रमाणपत्र, आर्किटेक्ट, इंजिनिअर, चार्टर्ड अकाउंटंट यांची माहिती आणि इतर कागदपत्रेही तपासा. ब्रोशर म्हणजे बिल्डरची मार्केटिंगची कल्पना असते, तर मंजूर आराखडा म्हणजे प्रत्यक्षात काय मंजूर झाले आहे ते. सेल्स प्रेझेंटेशनमधली महत्त्वाची गोष्ट मंजूर माहितीत दिसत नसेल तर सेल्स टीमला खुलासा विचारा. प्रकल्प "रेडी" आहे असे सांगितले तर तो शब्द मानण्याऐवजी पूर्णत्व किंवा ताब्याची कागदपत्रे तपासा.

शिवाय पाच तारखा लिहून काढा: मूळ नोंदणीकृत पूर्णत्वाची तारीख, सुधारित तारीख, प्रमोटरने सांगितलेली ताब्याची ताजी अपेक्षा, बांधकामाची सध्याची स्थिती आणि तुम्हाला प्रत्यक्ष घर कधी हवे आहे ती तारीख. पहिल्या फेरीच्या तपासणीसाठी 20 ते 30 मिनिटे, गंभीरपणे विचार करत असाल तर 1 ते 2 तास आणि मोठ्या रकमेच्या खरेदीसाठी काही तास लागू शकतात, गरज पडल्यास तज्ज्ञांच्या मदतीने.

महारेरा सगळे सांगत नाही. बांधकामाचा दर्जा, आवाज, गर्दीच्या वेळची वाहतूक, सोसायटीचा कारभार, भविष्यातील बाजारभाव, घरात येणारे ऊन आणि तुमचा प्रवास याबद्दल ते काही सांगत नाही. म्हणून महारेरा, साइट व्हिजिट आणि स्वतंत्र कायदेशीर व आर्थिक सल्ला हे तिन्ही स्तर एकत्र वापरा. ब्रोशर, महारेरा, सेल्समन आणि साइट यांचे सांगणे जुळत असेल तर खरेदीदाराला चांगली माहिती मिळालेली असते, आणि नसेल तर अजून अभ्यास बाकी आहे असे समजा.

ही माहिती सर्वसाधारण ग्राहक शिक्षणासाठी आहे. महारेराच्या नोंदी, कागदपत्रे, मंजुरी, आदेश आणि नियम बदलू शकतात. त्यामुळे ताजी माहिती अधिकृत महारेरा पोर्टलवरच तपासा आणि आपल्या व्यवहारानुसार स्वतंत्र कायदेशीर, कर आणि आर्थिक सल्ला घ्या.