कर्जतमधील पंप स्टोरेज प्रकल्पासाठी ३२,४९० झाडे तोडण्याच्या परवानगीवर हरित लवादाची नोटीस

रायगड जिल्ह्यातील कर्जत तालुक्यात प्रस्तावित असलेल्या सायडोंगर-१ पंप्ड स्टोरेज प्रकल्पाबाबत राष्ट्रीय हरित लवादाने नोटीस काढली आहे. या प्रकल्पाची क्षमता ३००० मेगावॅट आहे. लवादाच्या पश्चिम विभागीय खंडपीठाने, म्हणजे पुण्यातील खंडपीठाने, ही नोटीस काढली.

अॅडव्होकेट सागर के. देवरे यांनी केलेल्या अपिलावर ही कारवाई झाली आहे. या प्रकल्पासाठी २३३ हेक्टर वनजमीन वळवण्यात येणार आहे आणि ३२,४९० झाडे तोडण्याची परवानगी देण्यात आली आहे. या दोन्ही गोष्टींना देवरे यांनी अपिलातून आव्हान दिले आहे.

अपीलकर्त्यांतर्फे अॅडव्होकेट मैत्रेय घोरपडे यांनी बाजू मांडली. वनसंवर्धन, वन हक्क कायद्याचे पालन, ग्रामसभांनी घेतलेले आक्षेप, वन्यजीवांचे संरक्षण आणि पर्यावरणदृष्ट्या संवेदनशील पश्चिम घाटावर प्रकल्पाचा होणारा परिणाम, असे गंभीर पर्यावरणीय आणि कायदेशीर मुद्दे अपिलात उपस्थित करण्यात आले आहेत.

विशेषतः अनुसूची एकमधील वन्यजीव प्रजातींबद्दल चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे. त्यात महाराष्ट्राचा राज्य प्राणी असलेल्या शेकरूचाही (Indian giant squirrel) समावेश आहे. प्रकल्पामुळे त्याचा जंगलातील अधिवास तुटक्या तुकड्यांमध्ये विभागला जाण्याची शक्यताही अपिलात मांडली आहे.

देवरे म्हणाले, "नोटीस निघाल्यामुळे या पर्यावरणीय चिंतांवर न्यायालयीन विचार सुरू झाला आहे. वैधानिक मंजुरींची छाननी व्हावी आणि बाधित जंगल परिसंस्थेचे संरक्षण व्हावे, अशी अपिलाची मागणी आहे. ही लढाई जंगले, वन्यजीव आणि स्थानिक समुदायांच्या हक्कांच्या रक्षणासाठी आहे, जबाबदार विकासाच्या विरोधात नाही."

या प्रकल्पाला स्थानिक पातळीवरही तीव्र विरोध आहे. कर्जत तालुका पर्यावरण बचाव संघर्ष समितीने शेतकरी, आदिवासी समुदाय आणि स्थानिक रहिवाशांसह कर्जत तालुक्यातील सायडोंगर-१ (३००० मेगावॅट) आणि सायडोंगर-२ या दोन्ही पंप्ड स्टोरेज जलविद्युत प्रकल्पांना कडाडून विरोध केला आहे. समितीने गुरुवारी, ५ नोव्हेंबर रोजी, कर्जतच्या तहसीलदारांमार्फत मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना सविस्तर निवेदन दिले. दोन्ही प्रकल्प कायमचे रद्द करावेत, अशी त्यात मागणी आहे.

वादग्रस्त प्रकल्पाबाबतचे तपशील असे आहेत. कर्जत पूर्वच्या वन परिक्षेत्र अधिकाऱ्यांनी १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी काढलेल्या पत्रात प्रस्तावित पंप्ड स्टोरेज प्रकल्पासाठी ३२,४९० झाडे तातडीने तोडण्याचे निर्देश दिले होते. हा प्रकल्प कर्जत तालुक्यातील पाली, कोतळ खलाटी, सायडोंगर आणि ढाक या गावांच्या परिसरात पसरलेला आहे.

अधिकृत कागदपत्रांनुसार या प्रकल्पासाठी एकूण २३३ हेक्टर वनजमीन वळवावी लागणार आहे. त्यापैकी १९७.०२७२ हेक्टर राखीव वन, २६.०६६ हेक्टर खाजगी वन आणि ९.९०६८ हेक्टर संरक्षित वन आहे.