तेल, आरबीआयची दरवाढ आणि परदेशी विक्रीमुळे सेन्सेक्स १,२०० अंकांनी कोसळला

गुरुवारी शेअर बाजारात गुंतवणूकदारांनी मोठ्या प्रमाणात विक्री केली. सेन्सेक्स १,२०० अंकांनी घसरला, तर निफ्टी सुमारे २२,२०० पर्यंत खाली आला. दुपारपर्यंत परिस्थिती इतकी बिघडली की बीएसईवर सूचीबद्ध कंपन्यांच्या एकूण बाजारमूल्यात अंदाजे ८ लाख कोटी रुपयांची घट झाली.

एकच कारण नसून अनेक गोष्टी एकाच वेळी बाजारावर आदळल्या. महाग कच्चे तेल, आरबीआयचे कठोर धोरण, परदेशी गुंतवणूकदारांची विक्री, जागतिक पातळीवरील कमकुवत संकेत आणि अदानीसह काही प्रमुख शेअर्समधील मोठी घसरण, या सगळ्यांमुळे गुंतवणूकदारांसमोर एक नव्हे तर अनेक चिंता उभ्या आहेत.

पहिली चिंता कच्च्या तेलाची आहे. ब्रेंट क्रूड ३ टक्क्यांहून अधिक वाढून प्रति बॅरल सुमारे १०३ डॉलरवर पोहोचले. पश्चिम आशियातील तणाव आणि आखाती प्रदेश तसेच होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील जहाजांच्या सुरक्षेबद्दल वाढत्या चिंतेमुळे तेलाच्या किमती चढल्या. भारत आपल्या गरजेचा मोठा भाग आयात करतो, त्यामुळे किमती वाढल्या की आयात बिल वाढते. त्याचा परिणाम रुपया, महागाई आणि कंपन्यांच्या खर्चावर होऊ शकतो. कंपन्यांना वाढलेला खर्च पूर्णपणे ग्राहकांवर टाकता आला नाही, तर नफ्यावर दबाव येतो आणि ही भीती बाजाराला सतावत आहे.

दुसरा धक्का आरबीआयकडून बसला. बुधवारी रिझर्व्ह बँकेने रेपो दरात २५ बेसिस पॉईंट्सची वाढ करून तो ५.५० टक्क्यांवर आणला. जवळपास चार वर्षांतील ही पहिलीच दरवाढ आहे. शिवाय आरबीआयने आपले धोरण 'तटस्थ' वरून 'नियंत्रित कडक धोरण' असे बदलले आहे. व्याजदर दीर्घकाळ उंच राहण्याची शक्यता असल्याने बाजारात अस्वस्थता आहे. आरबीआयच्या गव्हर्नरनी नजीकच्या काळात दर कपातीची शक्यता कमी असल्याचे संकेत दिले आहेत. पुढील कारवाई महागाई आणि आर्थिक परिस्थितीवर अवलंबून असेल. दर वाढले की कंपन्यांसाठी कर्ज महाग होते आणि गुंतवणूकदारांना शेअर्सपेक्षा व्याज देणारे सुरक्षित पर्याय अधिक आकर्षक वाटतात.

तिसरा मुद्दा परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांच्या (FIIs) विक्रीचा आहे. ७ ऑक्टोबर रोजी त्यांनी भारतीय शेअर बाजारातून Rs ६,१२१.४० कोटी काढून घेतले. ऑक्टोबर महिन्यातील आतापर्यंतची एका दिवसातील ही दुसरी सर्वात मोठी FII विक्री होती. त्याच वेळी देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (DIIs) अंदाजे Rs ४,५९७ कोटींची खरेदी केली. महाग तेल, जागतिक बाँडवरील उच्च परतावा आणि भारताचे कठोर होत असलेले चलनविषयक धोरण या चिंतांमध्ये ही विक्री बाजारावर थेट दबाव आणते.

चौथा घटक जागतिक बाजारांचा आहे. आशियाई बाजारपेठा कमजोर राहिल्या. मागील सत्रात अमेरिकेच्या बाजारपेठा दबावाखाली होत्या आणि अमेरिकेच्या बाँडवरील परतावा उच्च राहिला आहे. अशा वातावरणात जागतिक गुंतवणूकदार जोखमीच्या मालमत्तेत पैसे घालण्याबाबत अधिक सावध होतात. जागतिक फंड सतत एका देशातून दुसऱ्या देशात पैसे घालतात आणि काढतात, त्यामुळे परदेशातील कमजोरीचा भारतावरही परिणाम होतो. अमेरिका आणि इतर प्रमुख बाजारांत जोखीम वाढत असल्याने उदयोन्मुख बाजारांतून पैसे काढण्याचा दबाव वाढू शकतो.

पाचवा आघात अदानी समूहातील शेअर्सचा आहे. अदानी एंटरप्रायझेसच्या शेअरमध्ये मोठी घसरण झाली. अदानी पोर्ट्सवरही दबाव होता आणि अदानी ग्रीन एनर्जीमध्येही लक्षणीय घसरण दिसली. या विक्रीमुळे निफ्टीवर, विशेषतः धातू आणि ऊर्जा क्षेत्रांवर दबाव वाढला. निफ्टी मेटल जवळपास ३ टक्क्यांनी घसरला, तर निफ्टी एनर्जी जवळपास २ टक्क्यांनी कमजोर झाला. म्हणजेच ही विक्री अनेक क्षेत्रांमध्ये पसरलेली दिसली.