संयुक्त राष्ट्र महासभेत भारताचा शांततापूर्ण अणुवापरावर भर, अनेक देशांकडून आभार

संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेत (UNGA2026) भारताने अणुविज्ञान आणि तंत्रज्ञानाचा वापर फक्त स्वतःच्या प्रगतीसाठी नाही, तर सगळ्या जगाच्या, खास करून विकसनशील देशांच्या भल्यासाठी शांततेच्या मार्गाने करण्याची आपली भूमिका पुन्हा एकदा ठामपणे मांडली. जागतिक पातळीवर शाश्वत विकास साधण्यासाठी आणि माणसांची क्षमता वाढवण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा संस्था म्हणजेच IAEA च्या कामाला भारताचा पूर्ण पाठिंबा आहे, असे भारतीय शिष्टमंडळाने स्पष्ट केले. भारताच्या या सर्वसमावेशक भूमिकेमुळे आणि मदतीमुळे जगभरातील अनेक लहान-मोठ्या देशांनी जाहीरपणे भारताचे आभार मानले आहेत.

भारतीय संसदीय शिष्टमंडळाच्या प्रमुख आणि खासदार संगीता कुमारी सिंह देव यांनी महासभेत भारताची अधिकृत भूमिका मांडली. आपल्या भाषणात त्यांनी सांगितले की, सदस्य देशांमध्ये अणुविज्ञानाचा सुरक्षित आणि शांततापूर्ण वापर वाढवण्यात IAEA अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे. संस्थांची क्षमता मजबूत करणे, कायदेशीर व नियामक चौकट उभारणे आणि गरज असलेल्या देशांना योग्य तांत्रिक मार्गदर्शन देणे, या कामांतील IAEA चे उपक्रम कौतुकास्पद आहेत, असेही त्या म्हणाल्या.

भारताने IAEA च्या तांत्रिक सहकार्य कार्यक्रमाला (Technical Cooperation Programme) आपला पाठिंबा पुन्हा दर्शवला आहे. संयुक्त राष्ट्रांमधील भारतीय मिशनने 'X' (ट्विटर) वर केलेल्या अधिकृत पोस्टनुसार, भारताने जागतिक शांतता आणि तंत्रज्ञानाचे न्याय्य वाटप यावर नेहमीच भर दिला आहे. अणुशक्तीचा वापर विनाशासाठी नको, तर माणसाचे आरोग्य, शेती, ऊर्जा सुरक्षा आणि पर्यावरणाचे रक्षण यासाठीच व्हायला हवा, हेच या धोरणातून दिसते.

अणु तंत्रज्ञानात भारताने मिळवलेले यश आणि स्वावलंबन आज जगात कौतुकाचा विषय ठरत आहे. तामिळनाडूतील कल्पक्कम येथील ५०० मेगावॉट क्षमतेच्या 'प्रोटोटाईप फास्ट ब्रीडर रिअॅक्टर'मध्ये (PFBR) मिळालेले यश असो किंवा न्यूक्लियर पॉवर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया लिमिटेडने (NPCIL) सुरक्षितपणे केलेली ऊर्जा निर्मिती असो, भारताचा सुरक्षा रेकॉर्ड जगभरात अव्वल दर्जाचा राहिला आहे. याच क्षमतेच्या जोरावर भारत आता 'दक्षिण-दक्षिण सहकार्यासाठी' (South-South Cooperation) आंतरराष्ट्रीय पातळीवर पुढाकार घेत आहे.

अणुविज्ञानाचा शांततेसाठी वापर कसा होतो, याचे चांगले उदाहरण वैद्यकीय क्षेत्रात दिसते. टाटा मेमोरियल सेंटरच्या (TMC) माध्यमातून भारताने BIMSTEC मधील बांगलादेश, भूतान, नेपाळ आणि म्यानमार या देशांतील वैद्यकीय तज्ज्ञांना कर्करोगावरील उपचारांचे (Cancer Care Training) मोफत प्रशिक्षण दिले आहे. अणुऊर्जेच्या मदतीने कर्करोगाचे निदान आणि उपचार सोपे करणे, हे भारताच्या 'नेबरहूड फर्स्ट' (शेजार प्रथम) आणि 'विश्वबंधू' धोरणाचे थेट प्रतीक आहे.

२२ ऑक्टोबर रोजी भारत-संयुक्त राष्ट्र विकास भागीदारी निधीचा (India-UN Development Partnership Fund) ९ वा वार्षिक कार्यक्रम झाला. त्यात जगभरातील अनेक विकसनशील आणि द्वीपराष्ट्रांनी भारताकडून मिळालेल्या विकास सहाय्याचे आणि आर्थिक मदतीचे उघडपणे कौतुक केले. २०१७ मध्ये सुरू झालेल्या १५० दशलक्ष डॉलर्सच्या या निधीतून भारत 'ग्लोबल साउथमधील' देशांना रस्ते, पायाभूत सुविधा, डिजिटल आरोग्य, शिक्षण आणि हवामान बदलाशी सामना यासाठी मदत करत आहे.

मोल्दोव्हाचे संयुक्त राष्ट्रांमधील स्थायी प्रतिनिधी राजदूत जॉर्ज लुका म्हणाले, "जेव्हा जागतिक स्तरावर विकास निधीवर दबाव आहे, अशा वेळी भारताची सातत्यपूर्ण आणि बिनशर्त मदत हा एक अतिशय सकारात्मक संदेश देते. भारताचे सहकार्य हे परस्पर आदर आणि आमच्या राष्ट्रीय गरजांवर आधारित आहे." मायक्रोनेशियाचे राजदूत जीम लिपवे यांनी सांगितले की, भारताने राष्ट्राध्यक्षांचे निवासस्थान व कार्यालयात सौरऊर्जा प्रकल्प उभारण्यास मदत केली असून स्वच्छ आणि हरित भविष्यासाठी भारत खरोखरच कौतुकास्पद काम करत आहे.

श्रीलंकेचे राजदूत जयनाथा जयसूर्या आणि टांझानियाचे प्रतिनिधी टोगोलानी एड्रिस मावुरा यांनीही भारताच्या विविध शाश्वत विकास प्रकल्पांबद्दल आणि प्रादेशिक गरजा लक्षात घेऊन केलेल्या मदतीबद्दल मनापासून आभार मानले. लाओसचे राजदूत थोंगफेन सवानाफेट यांनी विकसनशील देशांना एकत्र आणण्यात आणि त्यांची क्षमता वाढवण्यात भारताने घेतलेल्या पुढाकाराला सलाम केला.

संयुक्त राष्ट्रांच्या ८१ व्या महासभेत हे स्पष्ट झाले की, भारत फक्त स्वतःची प्रगती साधत नसून आपले ज्ञान आणि तंत्रज्ञान जगातील शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचवत आहे. अणुशक्तीचा सुरक्षित वापर, हवामान बदलावर मात करण्यासाठी सौरऊर्जेला दिलेली चालना आणि जगभर आरोग्य सेवांचा विस्तार यामुळे भारत 'विश्वबंधू' ही आपली भूमिका सार्थ ठरवत आहे. येत्या काळात भारताचे हे तांत्रिक व मुत्सद्दी सहकार्य अधिक मजबूत होऊन जागतिक शांतता आणि विकासाला नवी दिशा देईल, असा विश्वास विविध देशांच्या प्रतिनिधींनी व्यक्त केला आहे.