रुपयाचा दर आम्ही ठरवत नाही, RBI गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांचे स्पष्ट उत्तर

अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत भारतीय रुपया खाली घसरल्याच्या बातम्या आपण वारंवार ऐकतो. मग रिझर्व्ह बँक रुपयाची किंमत स्थिर ठेवण्यासाठी काहीच का करत नाही, असा प्रश्नही अनेकदा विचारला जातो. या प्रश्नाला आता खुद्द भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे (RBI) गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी उत्तर दिले आहे.

शुक्रवारी मल्होत्रा यांनी रुपयाच्या बचावासाठी एक निवेदन जारी केले. दिल्लीत झालेल्या एनडीटीव्ही वर्ल्ड समिट २०२६ च्या एका कार्यक्रमात ते सहभागी झाले होते. तिथे त्यांना विचारण्यात आले की रुपयाची किंमत डॉलरच्या मूल्यावर आधारित ठरवली जाते का. या प्रश्नाच्या उत्तरात बोलताना त्यांनी सांगितले की, RBI डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य निश्चित करत नाही. गेल्या काही काळापासून रुपयाचे मूल्य घसरत असतानाच त्यांनी हे विधान केले आहे.

या शिखर परिषदेत मल्होत्रा यांनी स्पष्ट केले की, परकीय चलन बाजारात स्थिरता राखणे हे RBI चे प्राथमिक उद्दिष्ट आहे. रुपयात खूप चढ-उतार होत असतील किंवा रुपयाच्या मूल्यातील बदलांचा फायदा घेण्यासाठी कोणी सट्टा लावत असेल, तर RBI त्यावर कारवाई करू शकते, असे त्यांनी सांगितले.

रुपयाला एखाद्या ठराविक किमतीवर ठेवण्याचा प्रयत्न RBI करत नाही, असेही त्यांनी स्पष्ट केले. बाजारात अचानक होणारे बदल आणि अस्थिरता टाळण्यासाठीच बँकेला ही पावले उचलावी लागतात, असे त्यांनी म्हटले.

आता रुपयाची सध्याची स्थिती पाहू. गेल्या काही आठवड्यांत भारतीय रुपया अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत एका डॉलरमागे सुमारे ९७ रुपयांपर्यंत खाली घसरला होता. रुपया इतक्या कमजोर पातळीवर पोहोचण्याची ही पहिलीच वेळ होती. त्यानंतर मात्र रुपया सावरला आणि सलग ८ दिवस व्यापारात तो मजबूत राहिला. या काळात रुपयाने गेल्या ४ महिन्यांतील सर्वात चांगली पातळी गाठली. गुरुवारी पुन्हा रुपयाची घसरण झाली आणि तो एका डॉलरमागे ९४.८३ रुपयांपर्यंत खाली आला.

थोडक्यात, रुपयाचा दर RBI ठरवत नाही. बाजारातील अचानक होणारे बदल आणि अस्थिरता रोखण्यासाठी बँकेला पावले उचलावी लागतात, असे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी या कार्यक्रमात सांगितले. रुपया घसरतोय म्हणून बँक काही करत नाही, असे वाटणाऱ्यांसाठी हे उत्तर महत्त्वाचे आहे.