कॉर्सिकाच्या आकाशात उमटल्या लाल रंगाच्या विजेसारख्या रेषा, रेड स्प्राइट्सचे दुर्मीळ दृश्य कॅमेऱ्यात

रात्रीच्या काळोख्या आकाशात अचानक लाल रंगाच्या प्रकाशरेषा उमटाव्यात आणि सगळे आकाश एखाद्या विज्ञानपटातील दृश्यासारखे दिसू लागावे, असा थक्क करणारा प्रकार फ्रान्समध्ये पाहायला मिळाला आहे. फ्रान्सच्या कॉर्सिका बेटावर आकाशात उमटलेल्या लाल रंगाच्या विजेसारख्या प्रकाशरेषांचे छायाचित्रण करण्यात आले आहे. या दुर्मीळ नैसर्गिक घटनेला 'रेड स्प्राइट्स' (Red Sprites) असे म्हणतात. ही छायाचित्रे समोर आल्यानंतर सोशल मीडियावर त्यांची मोठ्या प्रमाणात चर्चा सुरू झाली आहे.

फ्रेंच छायाचित्रकार फ्लोरियन रिऊ यांनी १६ सप्टेंबर २०२६ रोजी कॉर्सिका बेटावरील मॉन्तेमाजोर परिसरातून हे अनोखे दृश्य आपल्या कॅमेऱ्यात कैद केले. विशेष म्हणजे, ज्या ठिकाणी हे प्रकाशझोत निर्माण झाले होते, ते ठिकाण छायाचित्रकारापासून जवळपास ५०० ते ७०० किलोमीटर अंतरावर होते. स्पेनमधील बार्सिलोना परिसरातील वादळी वातावरणावर हे प्रकाशझोत निर्माण झाले होते. एवढ्या दूर अंतरावर घडणारी ही घटना कॅमेऱ्यात टिपण्यात त्यांना यश आले. आकाशात पसरलेल्या या लाल प्रकाशरेषा एखाद्या विशाल जेलीफिशच्या आकारासारख्या दिसत होत्या.

मग हे रेड स्प्राइट्स म्हणजे नेमके काय? रेड स्प्राइट्स ही वातावरणाच्या वरच्या थरात घडणारी एक दुर्मीळ विद्युत घटना आहे. सामान्य वीज ढगांमधून जमिनीच्या दिशेने चमकते, पण रेड स्प्राइट्स शक्तिशाली वादळांच्या ढगांच्या वरच्या भागात निर्माण होतात. साधारणपणे पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून ५० ते ९० किलोमीटर उंचीवर ही घटना घडते.

वादळांदरम्यान निर्माण होणाऱ्या तीव्र विद्युत क्षेत्रामुळे वातावरणातील नायट्रोजन वायूचे रेणू उत्तेजित होतात. त्यातून लाल रंगाचा प्रकाश निर्माण होतो. या प्रकाशरेषा काही मिलिसेकंदांपर्यंतच दिसतात. त्यामुळे उघड्या डोळ्यांनी त्यांचे निरीक्षण करणे अत्यंत कठीण असते. योग्य हवामान, स्वच्छ आकाश आणि संवेदनशील कॅमेऱ्याच्या मदतीनेच त्यांचे छायाचित्रण करता येते.

आकाशात उमटलेल्या या विचित्र प्रकाशरेषा पाहून अनेकांना परग्रहवासीयांच्या आक्रमणाची किंवा एखाद्या विज्ञानपटातील दृश्याची आठवण झाली. मात्र, या घटनेचा परग्रहवासीयांशी कोणताही संबंध नाही. ही पृथ्वीच्या वातावरणात घडणारी नैसर्गिक प्रक्रिया आहे.

रेड स्प्राइट्सचे पहिले विश्वासार्ह छायाचित्रण १९८९ मध्ये करण्यात आले होते. त्यानंतर जगभरातील वैज्ञानिक या घटनेचा अभ्यास करत आहेत. वातावरणातील विद्युत प्रक्रिया, वादळांची तीव्रता आणि पृथ्वीच्या वरच्या वातावरणातील बदल समजून घेण्यासाठी या निरीक्षणांचा उपयोग होतो. त्यामुळे फ्रान्समध्ये टिपण्यात आलेले हे छायाचित्र केवळ निसर्गाचे अद्भुत रूप दाखवणारे नसून वैज्ञानिक अभ्यासासाठीही महत्त्वाचे मानले जात आहे.