फ्लायदुबई प्रकरणानंतर एअर फ्रान्सचा निर्णय: इस्रायल मार्गावर पाकिस्तानी वैमानिकांना बंदी

एअर फ्रान्सने आपल्या ताफ्यातील पाकिस्तानी वैमानिक आणि केबिन क्रू सदस्यांना इस्रायलकडे जाणाऱ्या किंवा इस्रायलहून येणाऱ्या विमानांमध्ये उड्डाण करण्यास आणि काम करण्यास पूर्णपणे बंदी घातली आहे. पाकिस्तान आणि इस्रायल यांच्यात कोणतेही अधिकृत राजकीय किंवा राजनैतिक संबंध नाहीत. सुरक्षेचे कारण देत इस्रायली अधिकाऱ्यांनी ठरवलेल्या नियमांचे तंतोतंत पालन करण्यासाठी एअर फ्रान्सने हे पाऊल उचलले आहे.

एअर फ्रान्सने अधिकृत स्पष्टीकरण देताना म्हटले आहे की, इस्रायल प्रशासनाने ठरवून दिलेल्या सर्व सुरक्षेच्या अटींचे आणि आंतरराष्ट्रीय नियमांचे पालन करणे ही त्यांची कायदेशीर जबाबदारी आहे. युनायटेड एअरलाइन्सनेही आपल्या दैनंदिन क्रू शेड्यूलिंग प्रणालीत या नव्या राष्ट्रीयत्व निकषांचा समावेश केला आहे.

केवळ एअर फ्रान्सच नव्हे, तर अमेरिकेची युनायटेड एअरलाइन्स आणि चेक प्रजासत्ताकची स्मार्टविंग्ज यांसारख्या विमान कंपन्यांनीही या नियमांची अंमलबजावणी सुरू केली आहे. ज्या देशांचे इस्रायलशी राजनैतिक संबंध नाहीत, त्या देशांच्या नागरिकांना या हवाई मार्गावर विमान चालवण्याची किंवा क्रू म्हणून काम करण्याची परवानगी दिली जात नाही. राष्ट्रीयत्वाच्या आधारावर लादल्या जाणाऱ्या अशा निर्बंधांचा आंतरराष्ट्रीय विमान वाहतुकीवर कसा मोठा आणि गुंतागुंतीचा परिणाम होऊ शकतो, यावर जागतिक स्तरावर तीव्र चर्चा सुरू झाली आहे.

या कठोर निर्णयामागे ३० सप्टेंबर २०२६ रोजी घडलेली एक धक्कादायक घटना कारणीभूत मानली जात आहे. संयुक्त अरब अमिरातीतील फ्लायदुबईचे एक विमान दुबईहून इस्रायलची राजधानी तेल अवीवकडे जात असताना कॉकपिटमध्येच भीषण नाट्य घडले. मिळालेल्या माहितीनुसार, या विमानातील एका ओमानी सह-वैमानिकाने उड्डाणादरम्यान कॉकपिटचा पूर्ण ताबा घेण्याचा प्रयत्न करत विमानाच्या भारतीय मुख्य कॅप्टनवर हल्ला केला होता. ओमानचेही इस्रायलसोबत कोणतेही राजकीय किंवा राजनैतिक संबंध नाहीत.

फ्रेंच अन्वेषणात्मक वृत्तसंस्था मीडियापार्ट आणि एव्हिएशन इंटेलिजन्स कंपनी सीएच-एव्हिएशन यांनी १३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध केलेल्या अहवालात या प्रकरणाचा सविस्तर खुलासा केला आहे. या अहवालानुसार, फ्लायदुबई प्रकरणाच्या गांभीर्यानंतरच एअर फ्रान्स आणि युनायटेड एअरलाइन्सने आपल्या संपूर्ण क्रू मॅनेजमेंट सिस्टीममध्ये हे नवे सुरक्षा निर्बंध तातडीने लागू केले आहेत.

या नियमांची प्रचिती मंगळवारी एका प्रत्यक्ष घटनेतून आली. इथिओपियन एअरलाइन्सचे एक प्रवासी विमान इस्रायलच्या दिशेने नियमित उड्डाण करत असताना इस्रायली हवाई वाहतूक नियंत्रण कक्षाने त्या विमानाला तात्काळ माघारी फिरण्याचा आदेश दिला. विमान चालवणाऱ्या वैमानिकांपैकी एक जण इंडोनेशियाचा नागरिक होता, असे कारण समोर आले. इंडोनेशियाचेही इस्रायलशी राजनैतिक संबंध नाहीत.

द जेरुसलेम पोस्टने दिलेल्या वृत्तानुसार, हा आदेश जारी झाला तेव्हा ते विमान सुमारे एक तासापासून हवेत होते आणि अजूनही इथिओपियन हवाई हद्दीतच होते. तरीही विमानाला प्रवास थांबवून परत फिरावे लागले. यामुळे प्रवाशांची मोठी गैरसोय झाली.

विमानचालन क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, या निर्णयाचा जागतिक स्तरावर एअरलाइन्सच्या क्रू नियोजनावर गंभीर परिणाम होत आहे. पाकिस्तान, ओमान आणि इंडोनेशिया यांसारख्या देशांचे इस्रायलशी संबंध नसल्याचा फटका आता थेट त्या देशांच्या वैमानिकांना आणि विमान कर्मचाऱ्यांना बसू लागला आहे. भविष्यात इतर देशही असेच निर्बंध लागू करतील का, याकडे आता जगाचे लक्ष लागले आहे.