फॉलिक ॲसिडच्या गोळ्या: कशासाठी घ्यायच्या, डोस कसा ठरतो आणि केसांशी काय संबंध

फॉलिक ॲसिड हे व्हिटॅमिन बी9 चे एक महत्त्वाचे रूप आहे. शरीरात नवीन पेशी तयार होण्यासाठी, DNA तयार करण्यासाठी आणि लाल रक्तपेशींच्या निर्मितीसाठी त्याची गरज असते. गर्भधारणेच्या काळातही फॉलिक ॲसिडला विशेष महत्त्व आहे.

फोलेट हे व्हिटॅमिन बी9 चे नैसर्गिक स्वरूप आहे आणि ते काही पदार्थांमध्ये आढळते. फॉलिक ॲसिड हे सप्लिमेंट्स आणि फोर्टिफाइड पदार्थांमध्ये वापरले जाणारे स्वरूप आहे. DNA तयार होणे, पेशींची विभागणी आणि निरोगी लाल रक्तपेशी तयार होणे अशा अनेक प्रक्रियांमध्ये फोलेटची भूमिका असते, त्यामुळे ते शरीराला नियमितपणे पुरेशा प्रमाणात मिळणे महत्त्वाचे आहे. हिरव्या पालेभाज्या, डाळी, कडधान्ये, लिंबूवर्गीय फळे आणि काही फोर्टिफाइड धान्ये हे फोलेटचे चांगले स्रोत आहेत.

फॉलिक ॲसिडची गोळी मुख्यतः शरीरातील फोलेटची कमतरता भरून काढण्यासाठी वापरली जाते. फोलेटची कमतरता झाली तर निरोगी लाल रक्तपेशी तयार होण्याच्या प्रक्रियेवर परिणाम होऊ शकतो आणि मेगालोब्लास्टिक अॅनिमिया होऊ शकतो. थकवा, अशक्तपणा किंवा अॅनिमियासारख्या समस्याही निर्माण होऊ शकतात. गर्भधारणेदरम्यान गर्भाच्या सुरुवातीच्या विकासासाठी पुरेशा फोलेटची आवश्यकता असते, म्हणूनही ते महत्त्वाचे ठरते.

फॉलिक ॲसिडचा डोस प्रत्येक व्यक्तीसाठी सारखा नसतो. वय, आरोग्याची स्थिती, आहार आणि सप्लिमेंट घेण्याचे कारण यानुसार योग्य डोस बदलू शकतो. म्हणून डॉक्टरांच्या सल्ल्याने सप्लिमेंट घेणे अधिक योग्य आहे. प्रत्येकाला फॉलिक ॲसिड सप्लिमेंट्सची गरज असतेच असे नाही; योग्य आहारातून पुरेसे फोलेट मिळत असेल तर अतिरिक्त सप्लिमेंटची गरज परिस्थितीनुसारच ठरवली जाते.

केसांच्या मुळांमधील पेशी सक्रियपणे विभागल्या जात असल्यामुळे फॉलिक ॲसिडचा संबंध केसांच्या वाढीशी जोडला जातो. एखाद्या व्यक्तीमध्ये फोलेटची खरोखर कमतरता असेल, तर ती दूर केल्याने शरीरातील सामान्य पेशींच्या कार्याला मदत होऊ शकते. मात्र कमतरता नसताना जास्त फॉलिक ॲसिड घेतल्याने केस वेगाने वाढतील, असे ठामपणे म्हणता येत नाही.

केस गळण्यामागे आनुवंशिक केसगळती, हार्मोन्समधील बदल, पोषणाची कमतरता, ताण, आजार, काही औषधे आणि टाळूशी संबंधित समस्या अशी अनेक कारणे असू शकतात. त्यामुळे केसगळतीचे मूळ कारण समजून घेणे जास्त महत्त्वाचे आहे.

फोलेट आहारातूनही मिळू शकते. हिरव्या पालेभाज्या, पालक, मेथी, मसूर, हरभरा, राजमा, वाटाणा, संत्री आणि इतर लिंबूवर्गीय फळे यांचा आहारात समावेश करता येतो. फोलेटची गरज प्रत्येकामध्ये सारखी नसते. काही परिस्थितींमध्ये, विशेषतः कमतरता असेल किंवा शरीराची गरज वाढलेली असेल, तेव्हा डॉक्टर सप्लिमेंट्स घेण्याचा सल्ला देऊ शकतात.

शिफारस केलेल्या प्रमाणात घेतलेले फॉलिक ॲसिड सामान्यतः चांगले सहन केले जाते. मात्र स्वतःहून जास्त डोस घेणे योग्य नाही. मोठ्या प्रमाणात फॉलिक ॲसिड घेतल्यास व्हिटॅमिन बी12 च्या कमतरतेमुळे होणारा अॅनिमिया काही प्रमाणात लपून राहू शकतो. त्यामुळे दीर्घकाळ सप्लिमेंट्स घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते. केस गळत असतील, तर फक्त फॉलिक ॲसिड घेण्याऐवजी त्यामागील कारण तपासणे अधिक उपयुक्त ठरू शकते.

एकूणच, फोलेटची कमतरता असल्यास फॉलिक ॲसिड सप्लिमेंट्स फायदेशीर ठरू शकतात. पण फॉलिक ॲसिड हा केस वाढवण्याचा सर्वांसाठी लागू होणारा उपाय मानणे योग्य नाही. केसगळती सतत होत असेल तर सप्लिमेंट्स स्वतःहून घेण्यापेक्षा कारण समजून घेणे आणि गरज असल्यास तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अधिक योग्य आहे.