दिल्लीतील आंदोलनांचे संदेश पॅरिसहून? फॉक्स न्यूजच्या अहवालातील १०१ संघटनांच्या नेटवर्कचा दावा

अमेरिकेतील फॉक्स न्यूज या वृत्तवाहिनीने एक विशेष अहवाल प्रसिद्ध केला आहे. त्यावरून आंतरराष्ट्रीय राजकारणात आणि सामाजिक वर्तुळात चर्चा सुरू झाली आहे. अहवालात असा दावा करण्यात आला आहे की युरोप आणि आशियासह नऊ देशांत पसरलेल्या तब्बल १०१ संघटनांचे एक जागतिक नेटवर्क सध्या काम करत आहे. वेगवेगळ्या देशांतील आंदोलनांना सोशल मीडियाच्या माध्यमातून एकमेकांशी जोडणे, त्यांचा प्रचार करणे आणि आंदोलक गटांमध्ये समन्वय साधणे, हे काम हे नेटवर्क करत असल्याचा अहवालाचा दावा आहे.

अहवालात भारतातील दिल्ली येथे झालेल्या आंदोलनांचाही खास उल्लेख आहे. फ्रान्समधील पॅरिस येथून काही संदेश आणि प्रचार साहित्य पसरवले गेल्याचा दावा त्यात करण्यात आला आहे.

या सगळ्याच्या केंद्रस्थानी 'इंडियन अलायन्स पॅरिस' (India Alliance Paris) ही संघटना आहे. ही संस्था फ्रान्समध्ये सक्रिय असून फ्रान्स आणि भारतातील आंदोलनांबद्दलची माहिती एकमेकांपर्यंत पोहोचवण्याचे काम करते. अहवालानुसार, आयएपीने न्यू यॉर्कमधील मॅनहॅटन येथील 'द पीपल्स फोरम' या संस्थेसोबत मिळून भारतातील सामाजिक आणि राजकीय चळवळी आंतरराष्ट्रीय पातळीवर पुढे आणण्याचा प्रयत्न केला. तरीही एक मुद्दा स्पष्ट आहे: परदेशात बसून या संघटनांनी भारतातील आंदोलने थेट भडकवली किंवा चालवली, असा कोणताही ठोस कायदेशीर किंवा वैज्ञानिक पुरावा फॉक्स न्यूजच्या अहवालात दिलेला नाही.

अहवालात 'प्रोग्रेसिव्ह इंटरनॅशनल' या आंतरराष्ट्रीय संघटनेच्या भूमिकेचाही उल्लेख आहे. जगभरातील राजकीय आणि सामाजिक जनआंदोलने एका व्यासपीठावर आणणे, हा या संघटनेचा मुख्य उद्देश असल्याचे सांगितले आहे. अहवालानुसार, या संघटनेने १६ ऑक्टोबर रोजी एक अधिकृत निवेदन काढले होते. त्यात फ्रान्स, स्पेन, भारत आणि अल्बानिया या देशांत एकाच वेळी सुरू असलेल्या निदर्शनांचा आणि जनतेतील संतापाचा उल्लेख होता.

वेगवेगळ्या देशांतील स्थानिक प्रश्नांवर उभ्या राहिलेल्या या चळवळींना एकत्र आणून त्यांची एक संघटित आणि व्यापक जागतिक राजकीय शक्ती कशी बनवता येईल, असा प्रश्न या संघटनेने मांडला आहे. जगभरातील डाव्या आणि पुरोगामी विचारांच्या चळवळींमधील सहकार्य वाढवणे आणि त्यांना पाठिंबा देणे, हा या नेटवर्कचा मुख्य अजेंडा असल्याचे चित्र अहवालातून दिसते.

अमेरिकन उद्योगपती नेव्हिल रॉय सिंघम यांच्याशी संबंधित संस्था आणि मीडिया समूहांचाही या जाळ्यात मोठा वाटा असल्याचा आरोप फॉक्स न्यूजने केला आहे. सिंघम यांच्या आर्थिक पाठबळावर चालणाऱ्या मीडिया नेटवर्क्सनी युरोपातील स्थानिक आंदोलनांना आंतरराष्ट्रीय प्रसिद्धी मिळवून दिली, असे त्यात म्हटले आहे. त्यात 'कोडपिंक' (CodePink) आणि 'ब्रेकथ्रू न्यूज' (Breakthrough News) या प्रमुख संघटनांचा समावेश आहे.

या संघटनांनी फ्रान्समधील निदर्शनांची माहिती इतर देशांत वेगाने पोहोचवली. कोडपिंकने फ्रान्समधील आंदोलनांचे संदेश अमेरिकेत नेले आणि १० ते १२ नोव्हेंबर दरम्यान अमेरिकेत मोठ्या मोहिमेची घोषणा केली आहे. विविध देशांच्या सरकारांनी बजेटमधील लष्करी खर्च कमी करावा आणि तो पैसा शिक्षण, सार्वजनिक आरोग्य सेवा आणि गृहनिर्माणावर खर्च करावा, ही या मोहिमेची मुख्य मागणी आहे.

पुढील दिवसांत युरोपमधील आंदोलनांची व्याप्ती आणखी वाढण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे. अहवालानुसार फ्रान्समधील आंदोलक २४ ऑक्टोबर रोजी पुन्हा मोठ्या संख्येने रस्त्यावर उतरण्याच्या तयारीत आहेत. या आंदोलनाला 'अ‍ॅक्ट II' (Act II) असे नाव दिले आहे. एका डिजिटल नकाशानुसार फ्रान्समधील सुमारे २१२ ठिकाणी एकाच वेळी निदर्शने करण्याचे नियोजन आहे.

त्यानंतर ३१ ऑक्टोबर रोजी 'अ‍ॅक्ट III' (Act III) ठरले आहे, आणि नोव्हेंबरमध्येही ही मालिका सुरू राहणार आहे. शिवाय २० नोव्हेंबर रोजी अनेक देशांतील विद्यार्थी आणि युवा संघटना मिळून 'आंतरराष्ट्रीय युवा संप' (International Youth Strike) पुकारण्याची तयारी करत आहेत. वाढती महागाई, सरकारी खर्चातील कपात, लष्करी खर्च आणि भांडवलशाही व्यवस्थेला तीव्र विरोध, या मागण्यांवर हे आंदोलन आधारलेले असेल. फॉक्स न्यूजच्या अहवालाने संघटनांमधील परस्परसंबंध उघड केले असले, तरी भारतातील आंदोलनांमध्ये परकीय हस्तक्षेप झाल्याचा प्रत्यक्ष पुरावा मिळालेला नाही.