महागाईविरोधात फ्रान्स पेटला; पॅरिसमध्ये जाळपोळ, देशभरात १,२०० हून अधिक जण ताब्यात

फ्रान्समध्ये वाढती महागाई, इंधनाचे चढे दर आणि खालावत चाललेल्या सार्वजनिक सेवांविरोधात शनिवारी देशभरात तब्बल आठ लाख नागरिक रस्त्यावर उतरले. युरोपातला महत्त्वाचा आणि प्रगत देश मानला जाणारा फ्रान्स सध्या अभूतपूर्व सामाजिक आणि राजकीय संकटातून जात आहे. आतापर्यंत देशभरात १,२०० हून अधिक जणांना ताब्यात घेण्यात आले आहे.

राजधानी पॅरिसमध्ये आंदोलनाने हिंसक रूप घेतले. राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांचे अधिकृत निवासस्थान असलेल्या एलिसी पॅलेसपासून अवघ्या ४०० मीटरवर निदर्शकांनी गाड्या पेटवल्या आणि पोलिसांवर दगडफेक केली. परिस्थिती आटोक्यात आणताना प्रशासनाची मोठी दमछाक होत आहे.

लिमोज शहरात तर मुखवटे घातलेल्या काही उपद्रवी आंदोलकांनी टाऊन हॉलला आग लावली. ही इमारत १४३ वर्षे जुनी आणि ऐतिहासिक वारसा असलेली होती. आगीत ती पूर्ण जळून खाक झाली. प्रशासनाने या कृत्याचा तीव्र शब्दांत निषेध केला आहे. देशातील सुमारे दहा प्रमुख शहरांत लुटमारीच्या घटना घडल्या आहेत.

या आंदोलनाची सुरुवात छोट्या घटनेतून झाली होती. २१ सप्टेंबर रोजी पॅरिसमधल्या एका अत्यंत गरीब भागातील लीसे सेंट-एक्झुपेरी (Lycée Saint-Exupéry) या शाळेतील विद्यार्थ्यांनी संप पुकारला. शाळेत शिक्षकांची प्रचंड कमतरता, पुरेशी शैक्षणिक साधने नसणे आणि जुन्या इमारतींची दुरुस्ती न होणे, या त्यांच्या मागण्या होत्या. प्रशासनाने २९ सप्टेंबर रोजी काही अतिरिक्त कर्मचारी पाठवून तिथला संप शांत केला, पण तोपर्यंत इतर शाळांमध्ये असंतोष पसरला होता.

अवघ्या आठ दिवसांत हे आंदोलन फ्रान्समधील ४१० शाळांत पसरले. मग विद्यापीठातील तरुणही त्यात उतरले. पालक, शिक्षक संघटना आणि देशातील मोठ्या कामगार संघटनाही विद्यार्थ्यांच्या पाठीशी उभ्या राहिल्या आणि बघता बघता ही देशातली सर्वात मोठी सामाजिक चळवळ बनली.

५ ऑक्टोबर रोजी उत्तर फ्रान्समधील लेन्स शहरात निदर्शनादरम्यान पोलिसांशी झालेल्या चकमकीत एका १५ वर्षांच्या विद्यार्थ्याचा हात गंभीर जखमी झाला. पोलिसांच्या अश्रूधुराच्या किंवा बचाव उपकरणाच्या (ग्रेनेड) स्फोटामुळे हे घडले, असे सांगितले जाते. ही बातमी वाऱ्यासारखी पसरली आणि पोलिसांच्या कठोर कारवाईविरोधात लोकांमध्ये प्रचंड संताप निर्माण झाला. आंदोलन अधिक उग्र झाले.

फ्रान्सच्या इतिहासात शालेय विद्यार्थ्यांच्या कुठल्याही आंदोलनात एवढी हिंसा आधी दिसली नव्हती. या संघर्षात आतापर्यंत २०० हून अधिक विद्यार्थी, ८५ शालेय कर्मचारी आणि ७०० हून अधिक पोलीस कर्मचारी गंभीर जखमी झाले आहेत. प्रशासनाने ६,००० हून अधिक आंदोलकांना ताब्यात घेतले होते. त्यांपैकी बहुतांश अल्पवयीन असल्याने त्यांना गंभीर आरोपांशिवाय नंतर सोडून देण्यात आले.

आंदोलनाचा फायदा घेऊन अनेक शहरांत उपद्रवी तरुणांच्या टोळ्यांनी धुमाकूळ घातला. तोंडावर मुखवटे आणि हातात हातमोजे घातलेल्या तरुणांनी सुपरमार्केट, औषधांची दुकाने, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि कपड्यांची दुकाने तसेच मोठ्या ब्रँडच्या शोरूमची तोडफोड करून लुटमार केली. या टोळ्या नियोजनबद्ध पद्धतीने काम करत होत्या. दुकान फोडण्याआधी तिथले सीसीटीव्ही कॅमेरे बंद केले जायचे किंवा तोडले जायचे आणि मग मुख्य काच फोडून आत शिरले जायचे.

या सगळ्यात २०१८ मधील गाजलेल्या यलो वेस्ट (Yellow Vest) चळवळीचा प्रभाव दिसतो. सोशल मीडियावरून ती चळवळ पुन्हा जिवंत करण्याचे आवाहन करण्यात आले होते. फ्रान्समधल्या कायद्यानुसार प्रत्येक वाहनचालकाने आपत्कालीन प्रसंगासाठी गाडीत चमकदार पिवळे जॅकेट ठेवणे बंधनकारक आहे. २०१८ मध्ये इंधन कर वाढवला गेला, तेव्हा नागरिकांनी हेच जॅकेट आंदोलनाचे प्रतीक बनवले होते. आता महागाईविरोधात पुन्हा पिवळी जॅकेट घालून लोक रस्त्यावर उतरल्याने सरकार हादरले आहे.