हत्तीपायाच्या रुग्णांचा सर्वाधिक भार नागपूर विभागावर, राज्यातील सुमारे 77 टक्के रुग्ण सहा जिल्ह्यांत

महाराष्ट्रात फायलेरिया म्हणजेच हत्तीपायाच्या आजाराचा सर्वाधिक भार नागपूर विभागावर असल्याचे सन 2025 च्या आकडेवारीतून समोर आले आहे. त्या वर्षी राज्यात या आजाराचे एकूण 28,114 रुग्ण नोंदले गेले. त्यापैकी 21,664 रुग्ण एकट्या नागपूर विभागातील सहा जिल्ह्यांत आहेत.

म्हणजेच राज्यातील एकूण रुग्णांपैकी सुमारे 77 टक्के वाटा नागपूर विभागाचा आहे. राज्यात नोंदलेल्या रुग्णांचा मोठा हिस्सा अशा प्रकारे एकाच विभागात एकवटलेला दिसतो. विभागात सर्वाधिक बाधित जिल्हा चंद्रपूर असून तिथे 9,180 रुग्णांची नोंद झाली आहे. या आकड्यांमुळे आजारावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि नवे संसर्ग रोखण्यासाठी सुरू असलेल्या मोहिमेचे महत्त्व आणखी वाढले आहे.

सहा जिल्ह्यांतील रुग्णसंख्या सगळीकडे सारखी नाही, हेही आकडेवारीतून दिसते. नागपूर विभागातील एकूण 21,664 रुग्णांपैकी 13,317 रुग्ण फक्त चंद्रपूर आणि नागपूर या दोन जिल्ह्यांत आहेत. हे प्रमाण विभागातील एकूण रुग्णांच्या सुमारे 61.5 टक्के आहे. म्हणजे विभागातील उरलेल्या चार जिल्ह्यांपेक्षा या दोन जिल्ह्यांत रुग्णांचे प्रमाण जास्त आहे.

फायलेरियाचा संसर्ग रोखण्यासाठी सार्वजनिक आरोग्य विभागाकडून मास ड्रग एडमिनिस्ट्रेशन (MDA) मोहीम राबवली जात आहे. विभागात नोंदलेली बहुतेक प्रकरणे जुन्या, म्हणजेच क्रोनिक रुग्णांची आहेत. अशा रुग्णांना आजाराच्या दीर्घकालीन परिणामांचे व्यवस्थापन करण्याची गरज असते, तर नवे संसर्ग रोखण्यासाठी पात्र लोकसंख्येपर्यंत औषधे पोहोचवणे महत्त्वाचे असते.

फायलेरिया निर्मूलनासाठी केंद्र सरकारने 10 फेब्रुवारीला 12 राज्यांतील 124 जिल्ह्यांत एमडीए मोहीम सुरू केली होती. हा आजार सन 2027 पर्यंत संपवण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.

या मोहिमेअंतर्गत नागपूर विभागातील चंद्रपूर, भंडारा आणि गडचिरोली या जिल्ह्यांतील 11 निवडक ब्लॉकमध्ये 15,27,813 पात्र लोकांना औषध देण्यात आले. आरोग्य कर्मचारी आणि आशा कार्यकर्त्यांनी औषध वाटप केंद्रांवर तसेच घरोघरी जाऊन लोकांनी औषध घेतले आहे याची खात्री करण्याचा प्रयत्न केला.

मोहिमेत डीईसी, अल्बेंडाझोल आणि आयव्हरमेक्टिन या तीन औषधांच्या ट्रिपल ड्रग थेरपीचा (IDA) वापर करण्यात आला.