नागपूरशी नाना पाटेकर यांचं नातं: शिवाली देशपांडे आणि इतरांनी जागवल्या आठवणी

नाना पाटेकर यांनी मोठ्या पडद्यावर साकारलेल्या असंख्य भूमिका लोकांच्या कायम लक्षात राहिल्या. पण नागपूरशी त्यांचं नातं फक्त एका कलाकाराचं नव्हतं, तर सामाजिक बांधिलकीचंही होतं.

पाणी, शेतकरी आणि ग्रामीण भागातले प्रश्न यांच्याशी जोडलेलं त्यांचं काम नागपुरात झालेल्या 'जलक्रांती परिषदे'त पुन्हा एकदा दिसलं होतं. केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांच्या नेतृत्वाखाली 18 मे 2026 रोजी सुरेश भट सभागृहात ही परिषद झाली. 'नाम फाउंडेशन'चे अध्यक्ष म्हणून नाना पाटेकर यांनी जलसंधारणासाठी सर्वांनी मिळून प्रयत्न करण्याची गरज असल्याचं तिथे सांगितलं होतं.

नाना पाटेकर यांनी नितीन गडकरी यांच्या घरी जाऊन त्यांची भेट घेतली. त्या वेळी कंचन गडकरी यांनी स्वतःच्या शेतात पिकवलेला एक किलो वजनाचा कांदा नानांना भेट म्हणून दिला. नानांचे गडकरी कुटुंबाशी खास जिव्हाळ्याचे संबंध होते. मात्र यंदाची ही भेट नानांची नागपूरसाठीची शेवटची भेट ठरली.

फ्लाइट लेफ्टनंट शिवाली देशपांडे यांनी नानांच्या आठवणी सांगताना म्हटलं की, 'प्रहार' चित्रपटाच्या शूटिंगपासून सुरू झालेलं नाना मामांशी आमचं नातं पुढे कुटुंबाच्या जिव्हाळ्याच्या नात्यात बदललं. शूटिंगच्या निमित्ताने ते नागपूर जिल्ह्यात किंवा बेळगावला आले की घरात त्यांचं वागणं कधीच पाहुण्यासारखं नसायचं.

ते अगदी हक्काच्या घरासारखे सहज राहायचे, बिनधास्त आणि स्पष्टवक्ते होते. बोलण्यात ठामपणा असायचा, पण त्यामागे लोकांबद्दलची आपुलकी आणि समाजासाठी काहीतरी करून दाखवण्याची तळमळ दडलेली असायची. म्हणूनच ते माझ्यासाठी फक्त मोठे कलाकार नव्हते, तर समृद्ध विचारांचं व्यक्तिमत्त्व होते, असं त्या म्हणाल्या.

एक न विसरता येणारा प्रसंगही त्यांनी सांगितला. एनसीसीचा सीएटीसी-3 कॅम्प होता आणि बेस्ट कॅडेट स्पर्धेत त्या नागपूर ग्रुपचं प्रतिनिधित्व करत होत्या. तो आरडीसी 1993 महाराष्ट्र कंटिन्जंटचा कॅम्प होता. नाना मामा योगायोगाने त्या वेळी पुण्यात होते आणि कॅम्पमध्ये त्यांना भेटायला आले. त्यांनी घट्ट मिठी मारली आणि म्हणाले, 'मला माहीत आहे की तुझी प्रतिस्पर्धी खूप मजबूत आहे, पण मला हेही माहीत आहे की गोल्ड मेडल तूच जिंकणार.' त्यांचा हा विश्वास शब्दांच्या पलीकडचा होता, आणि त्या एका क्षणाने माझ्यात वेगळाच उत्साह आणि आत्मविश्वास भरला, असं शिवाली देशपांडे (नि.) यांनी सांगितलं.

नाना पाटेकर 2016 मध्ये विदर्भात स्वतःची संस्था सुरू करू इच्छित होते. सुरुवात कुठून करायची हे ठरवण्यासाठी त्यांनी नागपूर आणि विदर्भात आधीपासून सक्रिय असलेल्या 'जन मंच' संस्थेची मदत घेतली होती. जन मंचच्या सहकार्याने नागपूर आणि आसपासच्या जिल्ह्यांतील शेतकरी आत्महत्याग्रस्त कुटुंबांतील विधवांना 15,000 रुपयांचे चेक आणि कपड्यांसह आर्थिक मदत देण्यात आली होती.

जन मंचचे माजी अध्यक्ष राजीव जगताप म्हणाले की, त्या मंचावरून नानांनी सांगितलं होतं की अशा शेतकरी कुटुंबांना मिळणारा आधार कधीही थांबता कामा नये, आपल्या एका प्रयत्नाने या कुटुंबांची परिस्थिती बदलू शकते. यावरूनच त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा अंदाज येतो. त्यांचं अचानक झालेलं निधन समाजासाठी न भरून निघणारं नुकसान आहे, असंही जगताप यांनी म्हटलं.

प्रकाश अदलाबादकर यांनी सांगितलं की नानांच्या आठवणी आज अचानक दाटून आल्या आहेत. त्यांच्यासारखा रफ अँड टफ, तरीही तितकाच दयाळू आणि संवेदनशील अभिनेता आता होणं कठीण आहे. 'प्रहार समाज जागृती संस्थे'च्या उद्घाटनाला नाना आले होते आणि तेव्हा त्यांनी नानांची मुलाखत घेतली होती. ती भेट हृदयातला अनमोल ठेवा बनली. त्यानंतर अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेच्या कार्यक्रमात रेशीमबाग मैदानावर नानांचं भाषण झालं, तेव्हाही त्यांची भेट झाली.

1997 मध्ये नाशिकमध्ये 77 वं अखिल भारतीय मराठी नाट्य संमेलन झालं होतं. त्यात नाना पाटेकर यांचं अध्यक्षीय भाषण अतिशय शानदार होतं, असं अदलाबादकर म्हणाले. मोठा पडदा असो वा छोटा, नानांची एंट्री म्हणजे सिंहाची एंट्री असायची. आता अशी एंट्री पुन्हा पाहायला मिळणार नाही, असंही त्यांनी म्हटलं.