शारदीय नवरात्री ११ ऑक्टोबरपासून; घट बसवण्याची वेळ, साहित्य आणि पद्धत

हिंदू धर्मातील प्रमुख सणांपैकी एक असलेली शारदीय नवरात्री यंदा रविवार, ११ ऑक्टोबर रोजी सुरू होणार आहे. नऊ दिवसांच्या या उत्सवात देवी दुर्गेच्या नऊ रूपांची विधीपूर्वक पूजा केली जाते. पहिल्या दिवशी कलश स्थापन करून देवीच्या पूजेला सुरुवात होते. या परंपरेला घटस्थापना असेही म्हणतात.

पंचांगानुसार ११ ऑक्टोबरला घटस्थापनेसाठी शुभ मुहूर्त सकाळी ६:१९ ते १०:१२ या वेळेत आहे. काही कारणाने या वेळेत कलश बसवता आला नाही, तर अभिजीत मुहूर्त सकाळी ११:४४ ते दुपारी १२:३१ पर्यंत असेल. शास्त्रानुसार नवरात्रीच्या प्रतिपदेच्या दिवशी कलश स्थापनेला विशेष महत्त्व आहे, त्यामुळे भक्तांनी शक्यतो शुभ मुहूर्तावरच स्थापना करण्याचा प्रयत्न करावा.

कलश स्थापनेसाठी आधी पूजास्थळ पूर्णपणे स्वच्छ करावे. त्यानंतर व्यासपीठावर स्वच्छ लाल किंवा पिवळे कापड पसरून त्यावर देवी दुर्गेची मूर्ती किंवा चित्र ठेवावे. मातीच्या भांड्यात जव पेरावे आणि त्यावर कलश ठेवावा. कलश स्वच्छ पाण्याने भरून त्यात तांदळाचे अखंड दाणे, सुपारी आणि एक नाणे घालावे. कलशाचे तोंड आंब्याच्या किंवा अशोकाच्या पानांनी सजवून त्यावर नारळ ठेवावा. मग देवी दुर्गेचे ध्यान करावे, पूजा करण्याची प्रतिज्ञा घ्यावी आणि विधीला सुरुवात करावी. धार्मिक मान्यतेनुसार कलश हे सुख, समृद्धी आणि सकारात्मक ऊर्जेचे प्रतीक मानले जाते.

घटस्थापनेसाठी लागणारे साहित्य असे: मातीचे भांडे किंवा तांब्याचे किंवा पितळेचे भांडे, स्वच्छ पाणी, गंगेचे पाणी, आंब्याची किंवा अशोकाची पाने, नारळ, माऊली किंवा कलावा, रोळी आणि अक्षत, सुपारी, नाणे, फुले आणि हार, धूप आणि दिवा, कापूर, लाल किंवा पिवळे कापड, माती आणि जव. तसेच पूजेचे ताट, फळे आणि प्रसाद लागतो. स्थापनेसोबत जव पेरण्याची परंपरा आहे. त्यासाठी स्वच्छ जमिनीत जव पेरून नऊ दिवस पाणी दिले जाते.

नवरात्रीत अनेक घरांमध्ये नऊ दिवस अखंड ज्योत लावण्याची परंपरा आहे. अखंड ज्योत लावणार असाल, तर दिवा स्थिर राहील अशा जागी आणि जळणाऱ्या वस्तूंपासून दूर ठेवावा. आग लागू नये म्हणून दिवा लहान मुले आणि पाळीव प्राण्यांपासून दूर ठेवणे महत्त्वाचे आहे. ज्योतीवर नियमितपणे लक्ष ठेवले पाहिजे.

घटस्थापनेनंतर सलग नऊ दिवस देवी दुर्गेच्या विविध रूपांची पूजा केली जाते. भक्त आपल्या कौटुंबिक परंपरेनुसार आणि संकल्पानुसार दुर्गा सप्तशती, देवी कवच, दुर्गा चालीसा किंवा देवीची इतर स्तोत्रे म्हणू शकतात. या काळात पूजास्थळाची स्वच्छता, नियमित पूजा आणि चांगले वागणे याकडे विशेष लक्ष द्यावे. देवीची भक्ती आणि नियमित पूजा केल्याने घरात आनंद, शांती आणि सकारात्मक ऊर्जा येते, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.

धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई अशा विषयांवरील मजकूर केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहे. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.