नागपूरच्या सोलर डिफेन्सकडून लष्कराला नागास्त्र-2 चे 21 नग सुपूर्द

नागपूरच्या सोलर डिफेन्स अँड एरोस्पेस लिमिटेड (SDAL) कंपनीने भारतीय लष्कराला नागास्त्र-2 या लोइटरिंग म्युनिशन प्रणालीचे 21 नग गुरुवारी दिले. यामुळे या प्रणालीची डिलिव्हरी आता पूर्ण झाली आहे. ही प्रणाली स्वदेशी तंत्रज्ञानावर उभी आहे, आणि तिच्यामुळे लष्कराला नेमका मारा करण्याची ताकद आणखी मिळेल. संरक्षण सामानाच्या बाबतीत देश स्वतःच्या पायावर उभा राहतोय, त्यातला हा आणखी एक टप्पा समजला जातोय.

कंपनीच्या नागपुरातील कारखान्यातून हा माल रवाना झाला. तेव्हा SDAL चे वरिष्ठ अधिकारी तिथे हजर होते. कंपनीच्या म्हणण्यानुसार, या प्रणालीच्या तांत्रिक चाचण्या ऑगस्ट 2026 मध्ये राजस्थानातील बीकानेर येथल्या महाजन फिल्ड फायरिंग रेंजवर (MFFR) झाल्या. भारतीय लष्कराच्या बोर्ड ऑफ ऑफिसर्ससमोर प्रणालीचे कामकाजाचे निकष आणि ECCM कामगिरी तपासली गेली. लष्करी कर्मचाऱ्यांनी प्रत्यक्ष कामगिरी बघितली आणि इलेक्ट्रॉनिक काउंटर-काउंटरमेझर्सशी संबंधित अटी पूर्ण होत असल्याचेही पाहिले. ही तपासणी यशस्वी झाली आणि त्यानंतरच डिलिव्हरी झाली. इलेक्ट्रॉनिक युद्धासारख्या अवघड परिस्थितीतली चाचणी पास झाल्यामुळे प्रणाली सेनेत तैनात करायला तयार आहे, असे कंपनी सांगते.

नागास्त्र-2 खास चिलखती लक्ष्यांवर मारा करण्यासाठी बनवले आहे. ते दोन प्रकारे वापरता येते. पहिला प्रकार म्हणजे ते परत मिळवून पुन्हा वापरणे, आणि दुसरा म्हणजे डागून सोडून देणे, म्हणजे फायर-अँड-फरगेट. परत मिळवण्याच्या प्रकारात त्याचा पल्ला 25 किलोमीटरपर्यंत आहे, तर फायर-अँड-फरगेट प्रकारात तो 50 किलोमीटरपर्यंत जातो. ही प्रणाली जास्तीत जास्त 60 मिनिटे हवेत टिकू शकते. त्यावर दिवसा आणि रात्री दोन्ही वेळी चालणारे ड्युअल सेन्सर असलेले इलेक्ट्रो-ऑप्टिकल पेलोड आहे, त्यामुळे चिलखती गाड्यांसह वेगवेगळ्या लक्ष्यांचा शोध घेता येतो आणि त्यांच्या मागावर राहता येते.

या प्रणालीत स्वदेशी पद्धतीने विकसित केलेले 4 किलो वजनाचे टँडम शेप्ड-चार्ज अँटी-टँक वॉरहेड आहे. कंपनीच्या दाव्यानुसार ते एक्सप्लोसिव्ह रिअॅक्टिव्ह आर्मर (ERA) निकामी करू शकते आणि 650 मिलिमीटरपर्यंत जाडीचे रोल्ड होमोजिनियस आर्मर (RHA) भेदू शकते. मात्र प्रत्यक्ष मैदानात ते किती परिणाम करते, हे तिथली परिस्थिती आणि चाचणीचे निकष यावर अवलंबून असते, हेही लक्षात ठेवायला हवे.

ECCM हे नागास्त्र-2 चे मोठे वैशिष्ट्य आहे. आजच्या रणभूमीवर संपर्क तोडणे, GPS जॅमिंग आणि स्पूफिंग असे प्रकार मानवरहित आणि अचूक मारा करणाऱ्या यंत्रणांचे काम बिघडवू शकतात. त्यावर उपाय म्हणून या प्रणालीत अँटी-जॅमिंग, अँटी-स्पूफिंग आणि मल्टी-मोड कम्युनिकेशन आहे. शिवाय व्हिजन-बेस्ड ट्रॅकिंग आणि ऑटोनॉमस गाइडन्समुळे जीपीएस सिग्नल बंद पडला तरी लक्ष्यावरची नजर हटत नाही, असे कंपनी म्हणते.

सशस्त्र दलांना देशातच तयार झालेली तंत्रज्ञानावर आधारित यंत्रणा जास्त हवी आहे. अशा वेळी या डिलिव्हरीमुळे भारताच्या स्वदेशी संरक्षण उत्पादनात SDAL चा वाटा वाढला आहे, आणि संचार, ट्रॅकिंग व मार्गदर्शनाची प्रगत क्षमता असलेली ही प्रणाली स्वदेशी विकासाला चालना देईल, अशी अपेक्षा आहे.

याआधी, 2025 मध्ये, कंपनीला भारतीय लष्कराकडून सुमारे 450 नागास्त्र-1R लोइटरिंग म्युनिशनची ऑर्डर मिळाली होती. त्या प्रणालीत पुन्हा वापरता येणारा लाँचर आणि 360 अंशांत फिरणारा जिंबल कॅमेरा आहे. रात्रीच्या कामासाठी हवा असेल तर थर्मल कॅमेरा जोडता येतो. व्हिडिओ आणि टेलिमेट्रीसाठी कंपनीची स्वतःची एन्क्रिप्शन पद्धत वापरली जाते. लक्ष्यभेदाची अचूकता दोन मीटर सर्क्युलर एरर प्रॉबेबल (CEP) इतकी असल्याचा कंपनीचा दावा आहे. नागास्त्र-1R मध्ये 80 टक्क्यांहून जास्त घटक स्वदेशी आहेत, आणि तिची चाचणी लडाख तसेच उत्तर प्रदेशात झाशीजवळच्या बबिना अशा अनेक ठिकाणी झाली आहे.

नागास्त्र-1R ची ऑर्डर आणि आता नागास्त्र-2 ची डिलिव्हरी, या दोन्हींमुळे नागपुरातली ही कंपनी लष्कराला स्वदेशी लोइटरिंग म्युनिशन तंत्रज्ञान पुरवण्यात आपली भूमिका वाढवत आहे. आधुनिक रणभूमीवरच्या वाढत्या गुंतागुंतीला तोंड देत अचूक मारा करता यावा, यासाठीच या यंत्रणा तयार केल्या आहेत.