नवरात्र: देवीने महिषासुराशी नऊ दिवस का लढा दिला, त्यामागची कथा आणि संदेश

नवरात्र म्हणजे शक्तीचा जागर करणारा सण. या नऊ दिवसांत देवीच्या नऊ रूपांची पूजा केली जाते. पण देवीने महिषासुराचा वध करायला नऊ दिवस का घेतले, हे तुम्हाला माहिती आहे का? त्यामागची कथा आणि तिचा अर्थ समजून घेऊया.

महिषासुर हा अतिशय खतरनाक राक्षस होता. त्याचा त्रास दिवसेंदिवस वाढत चालला होता आणि तो फार गर्विष्ठ झाला होता. कोणताही पुरुष आपल्याला मारू शकणार नाही, असे वरदान त्याला मिळाले होते. त्यामुळे तो देवांनाही छळू लागला आणि सगळे देव त्याला घाबरून गेले.

शेवटी ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश असे सगळे देव एकत्र आले. त्यांच्या तेजातून एका देवीचा जन्म झाला, तीच आपली दुर्गा माता. देवांनी आपापली सर्वात भारी शस्त्रे तिला दिली. देवीला दहा हात होते आणि प्रत्येक हातात वेगळे शस्त्र होते.

मग दुर्गा आणि महिषासुर यांच्यात युद्ध सुरू झाले. महिषासुर चलाख होता आणि सारखे रूप बदलायचा. कधी रेडा, कधी हत्ती, तर कधी माणूस बनायचा. त्यामुळे त्याला मारणे सोपे नव्हते. देवीने त्याच्या प्रत्येक रूपाचा सामना केला.

दुर्गा सप्तशतीमध्ये सांगितले आहे की देवीने नऊ दिवसांत त्याच्या वेगवेगळ्या वाईट शक्तींना मारले आणि दहाव्या दिवशी, म्हणजे विजयादशमीला, त्याचा वध केला. म्हणूनच तो दिवस दसरा म्हणून साजरा केला जातो आणि वाईटावर चांगल्याचा विजय मानला जातो. पण हे फक्त एक युद्ध नव्हते, त्यामागे एक मोठा संदेश आहे.

देवीने नऊ दिवस युद्ध केले, कारण ते युद्ध बाहेरचे नव्हते, तर आपल्या मनातले होते. महिषासुरासारख्या अनेक वाईट गोष्टी आपल्या मनातही असतात - अहंकार, लोभ, राग, मत्सर. महिषासुराचा सगळ्यात मोठा शत्रू त्याचा स्वतःचा अहंकार होता, जो सारखा वाढत होता. देवीचा प्रत्येक वार त्याचा अहंकार तोडण्यासाठी होता, कारण अहंकार एका दिवसात जात नाही.

देवीची नऊ रूपे म्हणजे आपल्यातल्या नऊ शक्ती आहेत. शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चंद्रघंटा अशी प्रत्येक रूप आपल्याला जीवनातल्या वेगवेगळ्या अडचणींशी लढायला शिकवते. जोपर्यंत आपण आपल्यातला अहंकार संपवत नाही, तोपर्यंत यश मिळत नाही. अहंकारच आपल्याला खाली घेऊन जातो, हाच धडा देवीने या युद्धातून दिला.

महिषासुर म्हणजे आपल्या मनातला गोंधळ आणि अज्ञान. तो जसा सारखे रूप बदलायचा, तसेच आपल्या मनातही सारखे वेगवेगळे विचार येतात आणि आपल्याला भटकवतात. अशा भटक्या विचारांना रोखण्यासाठी ज्ञानाची गरज असते. देवीचे दहा हात म्हणजे दहा दिशांचे रक्षण आणि तिचा सिंह म्हणजे धाडस. जेव्हा आपण धाडसाने आणि योग्य मार्गाने चालतो, तेव्हाच आपण आपल्यातल्या महिषासुराला मारू शकतो.

नवरात्र हेच शिकवते. फक्त उपवास करणे आणि पूजा करणे म्हणजे नवरात्र नाही. आपल्यातल्या रागावर, लोभावर आणि अहंकारावर नियंत्रण मिळवणे हीच खरी देवीची पूजा आहे. आपले विचार नेहमी स्वच्छ ठेवा, चांगल्या मार्गाने जगा, हीच खरी भक्ती आहे. दरवर्षी येणारी नवरात्र आपण चांगले वागले पाहिजे, हाच संदेश देते.