आरोग्यसेवेचा दर्जा सुधारण्यासाठी राज्यात 'लिव्हिंग लॅब' सुरू, फडणवीस यांची संकल्पना

महाराष्ट्रात 'सर्वांसाठी आरोग्य' या ध्येयाला हातभार लावणारी राज्यस्तरीय 'लिव्हिंग लॅब' सुरू करण्यात आली आहे. आरोग्य नवोन्मेष आणि गुणवत्ता सुधारणा हा या उपक्रमाचा गाभा आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या संकल्पनेतून हा उपक्रम सुरू झाला असून, त्यातून आरोग्य सुविधांचा दर्जा आणि गुणवत्ता मानकांचे पालन सुधारण्यावर भर दिला जाणार आहे. राज्यातील नागरिकांसाठी कौशल्य विकास आणि रोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यावरही लक्ष दिले जाणार आहे.

स्थानिक पातळीवरचे आरोग्यविषयक प्राधान्यक्रम ठरवणे, समुदायांना सोबत घेऊन त्यांच्या गरजेनुसार उपाय तयार करणे आणि प्रत्यक्ष आरोग्य व्यवस्थेत नव्या पद्धती वापरून पाहणे, हा या व्यासपीठाचा उद्देश आहे. शासन, आरोग्यसेवा देणाऱ्या संस्था, खासगी क्षेत्र, शैक्षणिक संस्था, नवोन्मेषक आणि विकास भागीदार यांचे अनुभव व क्षमता एका सामायिक व्यासपीठावर आणल्या जातील. त्यातून सध्याची आरोग्य व्यवस्था आणि उपचारांचे मार्ग अधिक सक्षम करण्याचा प्रयत्न मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी या 'लिव्हिंग लॅब'च्या माध्यमातून केला आहे. यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता, डिजिटल आरोग्य, डेटा आणि 'प्रिसिजन हेल्थ' यांसह नवोन्मेष व तंत्रज्ञानाच्या क्षमतांचाही वापर केला जाणार आहे.

खासगी आरोग्य क्षेत्राची व्याप्ती आणि क्षमता सार्वजनिक आरोग्याच्या प्राधान्यक्रमांशी जोडणे, ही या उपक्रमातील महत्त्वाची संधी मानली गेली आहे. विविध भागधारकांच्या सहभागातून स्थानिक गरजांना प्रतिसाद देणारे, व्यवहार्य, परवडणारे आणि सहज उपलब्ध होणारे उपाय विकसित करता येतील. यशस्वी ठरलेल्या उपायांचा महाराष्ट्रासह इतर ठिकाणीही विस्तार करता येईल का, याची चाचपणी केली जाईल. उपक्रमाच्या पुढील टप्प्यांत समुदायाच्या आरोग्यविषयक गरजांशी निगडित स्थानिक कौशल्यविकास, रोजगार आणि उद्योगनिर्मितीच्या संधींचाही शोध घेतला जाणार आहे.

केवळ नवे तंत्रज्ञान वापरण्यापुरते न थांबता, दुर्गम भागातील आणि आरोग्यसेवेपासून वंचित घटकांसह प्रत्येक नागरिकापर्यंत नवोन्मेष पोहोचवण्यावर या संकल्पनेत भर आहे. शासन, समुदाय, नवोन्मेषक आणि भागीदार यांच्या सहभागातून परिणामकारक उपायांची चाचणी घेतली जाईल. त्यातून मिळणाऱ्या अनुभवांचे वेगाने विश्लेषण केले जाईल आणि आरोग्यसेवेची गुणवत्ता व समानता सुधारणाऱ्या उपायांचा व्यापक विस्तार करण्याचे उद्दिष्ट आहे.

पुरावे गोळा करण्याचे आणि सहकार्याचे व्यासपीठ म्हणून 'लिव्हिंग लॅब' विकसित केली जाणार आहे. समुदायाच्या गरजा आणि स्थानिक मालकी ही या प्रक्रियेच्या केंद्रस्थानी ठेवली जाईल. त्या आधारावर नवोन्मेष, आरोग्य व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष सेवा देणारे घटक यांच्यातील समन्वय अधिक मजबूत केला जाईल.

'द फेडरेशन ऑफ ऑब्स्टेट्रिक्स अँड गायनॅकॉलॉजिकल सोसायटीज ऑफ इंडिया'चा 'मान्यता' हा प्रमुख उपक्रम या दृष्टिकोनाचे सुरुवातीचे उदाहरण आहे. मातृ आरोग्यसेवा बळकट करण्याच्या शासनाच्या प्रयत्नांना पूरक असलेल्या या उपक्रमातून खासगी क्षेत्रातील गुणवत्ता सुधारणेचे प्रारूप सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेसोबत कसे काम करू शकते, हे दिसून येते. 'एमएसडी फॉर मदर्स' या उपक्रमाचा समन्वय करत असून, या सहयोगी प्रारूपाच्या विकासासाठी विविध भागीदारांचा समूह एकत्र आणत आहे. नवोन्मेषाचे व्यवहार्य आणि टिकाऊ उपायांत रूपांतर करून व्यवस्था बळकट करण्यासाठी भागीदारीचा उपयोग केला जाणार आहे.