इस्रोचा NVS-03 उपग्रह अवकाशात, नेव्हीकला बळ; मोदींनी केले शास्त्रज्ञांचे अभिनंदन

शुक्रवारी, ३० ऑक्टोबर रोजी इस्रोने NVS-03 हा नेव्हिगेशन उपग्रह यशस्वीरीत्या अवकाशात सोडला. अमेरिकेच्या जीपीएस (GPS) प्रणालीवरचे अवलंबित्व कमी करणे आणि भारताची स्वतःची नेव्हीक (NavIC) प्रणाली अधिक ताकदवान करणे, यासाठी ही मोहीम फार महत्त्वाची मानली जाते. या प्रक्षेपणामुळे भारताची अंतराळातली स्वायत्तता आणखी पक्की झाली आहे.

श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रात दुसऱ्या लाँच पॅडवरून शुक्रवारी रात्री ११ वाजून ५१ मिनिटांनी जीएसएलव्ही-एफ१८ (GSLV-F18) या प्रक्षेपकाने उड्डाण केले. त्याच्यासोबत NVS-03 उपग्रह होता. उड्डाणानंतर २० मिनिटांच्या आतच २ हजार २५० किलो वजनाचा हा उपग्रह ठरलेल्या जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर ऑर्बिटमध्ये (GTO) अचूकपणे सोडण्यात आला.

यानंतर इस्रोच्या मुख्यालयात आणि श्रीहरिकोटा येथे शास्त्रज्ञांनी जल्लोष केला. इस्रोचे प्रमुख डॉ. व्ही. नारायणन यांनी मोहीम पूर्णपणे यशस्वी झाल्याचे अधिकृतपणे जाहीर केले आणि सर्व अभियंत्यांच्या योगदानाचे कौतुक केले.

NVS-03 हा इस्रोच्या दुसऱ्या पिढीतील (Second Generation) नेव्हिगेशन उपग्रह मालिकेतला तिसरा उपग्रह आहे. भारताने विकसित केलेली नेव्हीक प्रणाली अधिक जलद, अचूक आणि व्यापक करणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे. उपग्रहात प्रगत तंत्रज्ञान वापरले असल्यामुळे भारताचा भूभाग आणि सीमांपासून १५०० किलोमीटरपर्यंतच्या परिसरात अगदी अचूक पोझिशनिंग, नेव्हिगेशन आणि वेळेची (Timing) माहिती मिळू शकेल.

नागरी वाहतूक, व्यावसायिक जहाजे, आपत्ती व्यवस्थापन तसेच लष्करी आणि धोरणात्मक (Strategic) प्रयोगांसाठी उपग्रहावर आधारित नेव्हिगेशन खूप कळीचे झाले आहे. त्यामुळे देशाची स्थान निश्चिती (Positioning) आणि नकाशा सेवा अधिक मजबूत होणार आहेत. पुढे स्मार्टफोनमधल्या मॅप सेवा थेट भारतीय उपग्रहांच्या नेटवर्कवर चालायला यामुळे मोठी मदत होणार आहे.

जीएसएलव्ही म्हणजेच जिओसिंक्रोनस सॅटेलाइट लाँच व्हेईकलचे हे विसावे (20th) उड्डाण होते. कठीण मानल्या जाणाऱ्या अंतराळ मोहिमांमध्ये जीएसएलव्हीची कामगिरी इस्रोच्या तांत्रिक परिपक्वतेचे प्रतीक मानली जाते. २ हजार २५० किलोचा जड उपग्रह सुरक्षितपणे कक्षेत पोहोचवून या प्रक्षेपकाने आपली क्षमता पुन्हा एकदा सिद्ध केली आहे.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी इस्रोचे शास्त्रज्ञ, तंत्रज्ञ आणि सर्व कर्मचाऱ्यांचे मनापासून अभिनंदन केले. आपल्या सोशल मीडिया अकाउंटवरच्या पोस्टमध्ये पंतप्रधान मोदी म्हणाले, "ही मोहीम स्वदेशी उपग्रह नेव्हिगेशन प्रणाली नेव्हीक मजबूत करण्याच्या दिशेने उचललेले एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. प्रगत क्षमतांनी सुसज्ज असलेला एनव्हीएस-०३ उपग्रह, तंत्रज्ञानातील आत्मनिर्भरतेला बळ देईल. आपल्या शास्त्रज्ञांचे समर्पण आणि कल्पकता संपूर्ण देशाला अभिमान वाटायला लावणारी आहे."

नेव्हिगेशनसाठी परदेशी उपग्रहांवर अवलंबून राहणे सुरक्षेच्या दृष्टीने संवेदनशील मानले जाते. कारगिल युद्धाच्या वेळी भारताला जीपीएस सेवा मिळण्यात अडचणी आल्या होत्या. त्यानंतर भारताने स्वतःची यंत्रणा उभारण्याचे पाऊल उचलले. आता NVS-03 च्या प्रक्षेपणामुळे भारताने अंतराळ तंत्रज्ञानात स्वावलंबन मिळवले आहे.

या पुढच्या पिढीतल्या उपग्रहाची मदत फक्त वाहतूक किंवा मोबाईल मॅपिंगपुरती नसेल. हवाई उड्डाणे, सागरी वाहतूक आणि शेतीतील आधुनिक उपकरणांच्या अचूक नियंत्रणासाठीही तो उपयोगी पडेल. इस्रोची ही "हनुमान उडी" भारताला जागतिक अंतराळ क्षेत्रात एका नव्या शिखरावर घेऊन गेली आहे.