युनेस्कोचा अहवाल: ९५ टक्के तरुणांना उच्च माध्यमिक शिक्षण मिळायला २१०५ साल उजाडणार

युनेस्कोच्या ग्लोबल एज्युकेशन मॉनिटरिंग रिपोर्ट २०२६ मध्ये शिक्षणाबद्दलची चिंता वाढवणारी आकडेवारी समोर आली आहे. शिक्षणाच्या क्षेत्रातील सुधारणा आणि प्रगतीचा वेग आताच्यासारखाच राहिला, तर जगातील ९५ टक्के तरुणांपर्यंत उच्च माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करण्याचे लक्ष्य गाठायला २१०५ साल उजाडेल, असे या अहवालात म्हटले आहे. म्हणजेच सर्व मुलांचे शिक्षण पूर्ण होण्यासाठी एका शतकाहून अधिक काळ वाट पाहावी लागेल.

गेल्या काही वर्षांत परिस्थितीत काही सुधारणा झाली आहे, असेही अहवालात नमूद आहे. प्राथमिक शिक्षण पूर्ण करणाऱ्यांचा जागतिक दर सन २००० मध्ये ७७ टक्के होता. तो २०२४ मध्ये ८८ टक्क्यांवर गेला. माध्यमिक शिक्षणाचा दर ६० टक्क्यांवरून ७८ टक्क्यांवर पोहोचला आहे. उच्च माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करणाऱ्यांचे प्रमाण ३७ टक्क्यांवरून ६१ टक्क्यांवर आले आहे. तरीही जगातील दर १० पैकी जवळपास ४ तरुण उच्च माध्यमिक शिक्षण पूर्ण न करताच शाळा सोडतात.

शाळेच्या बाहेर असलेल्या मुलांचा प्रश्नही गंभीर आहे. २०२४ च्या आकडेवारीनुसार जगभरात सुमारे २७ कोटी ३० लाख मुले आणि तरुण शाळाबाह्य आहेत. शाळेच्या वयातील दर ६ पैकी १ मुलाइतकी ही संख्या आहे. लोकसंख्या वाढ, जागतिक संघर्ष आणि शिक्षणाच्या बजेटमध्ये झालेली कपात यांमुळे सलग सातव्या वर्षी शाळाबाह्य मुलांची संख्या वाढली आहे. शिवाय मुले उशिरा शाळेत जातात आणि एकाच वर्गात वारंवार नापास होऊन अडकतात, त्यामुळे ती वयाच्या मानाने खूप मागे पडतात.

कमी उत्पन्नाच्या देशांची स्थिती बिकट आहे. गरीब देशांत सर्वात श्रीमंत कुटुंबांमधील १०० तरुण उच्च माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करत असताना, गरीब कुटुंबांतील केवळ १३ तरुण ते करू शकतात. याशिवाय ग्रामीण भागात शहरांच्या तुलनेत शिक्षणाची स्थिती अत्यंत नाजूक आहे, असेही अहवालात म्हटले आहे.

पैशाच्या आघाडीवरही चित्र चांगले नाही. २०२४ मध्ये शिक्षणावरचा सार्वजनिक खर्च जीडीपीच्या केवळ ४.२ टक्के होता आणि एकूण सार्वजनिक खर्चाच्या १२.६ टक्के इतकाच होता. १८३ देशांपैकी फक्त ४१ देश आंतरराष्ट्रीय शिक्षण बजेटचे मानक पूर्ण करू शकले. २०२३ ते २०२४ दरम्यान जागतिक स्तरावर मिळणाऱ्या शैक्षणिक मदतीत ८ टक्क्यांची घट झाली. मूलभूत शिक्षणाला मिळणाऱ्या मदतीत तर तब्बल १६ टक्क्यांची मोठी कपात नोंदवली गेली आहे.