नागपूरवर पाणीसंकटाचे सावट: तोतलाडोह आणि कन्हानमध्ये निम्मे पाणी, महानगरपालिका १० टक्के कपातीच्या तयारीत

तोतलाडोह आणि कन्हान या जलाशयांतली पाणीपातळी सतत खाली जात असल्याने नागपूर शहराच्या पाणीपुरवठ्यावर संकट घोंघावू लागले आहे. येत्या दिवसांत शहरातली पाणीटंचाई आणखी वाढण्याची भीती आहे. राज्य सरकारने पाणीवाटपात १० टक्के कपात करण्याचे निर्देश दिल्यानंतर नागपूर महानगरपालिकेने तयारी सुरू केली आहे. पण ही कपात कधीपासून आणि कोणत्या प्रमाणात लागू होणार, यावर अंतिम निर्णय व्हायचा आहे.

दोन्ही जलाशयांत गेल्या वर्षीच्या तुलनेत निम्म्याहून कमी पाणी शिल्लक आहे. नागपूर जिल्ह्यात या पावसाळ्यात सरासरीच्या फक्त ६४ टक्के पाऊस नोंदवला गेला. कमी पाऊस आणि अल निनोचा परिणाम यामुळे राज्यातल्या जलाशयांवरचा ताण वाढला आहे.

या परिस्थितीत सरकारने उपलब्ध पाण्याचे वाटप करताना पिण्याच्या पाण्याला सर्वोच्च प्राधान्य द्यावे, असे सांगितले आहे. तसेच एकूण पाण्यातला १० टक्के हिस्सा आपत्कालीन गरजांसाठी राखून ठेवण्याचेही निर्देश दिले आहेत.

नागपूरला तोतलाडोह आणि कन्हान या स्रोतांमधून रोज सुमारे ७४० एमएलडी कच्चे पाणी मिळते. पण त्यातले जवळपास २५९ एमएलडी पाणी दररोज महसुलाशिवाय वाया जाते, म्हणजे त्या पाण्याचे कोणतेही उत्पन्न मिळत नाही. पाइपलाइनमधली गळती, पाणीचोरी, अवैध नळजोडण्या आणि बिलिंग न होणे ही या नुकसानाची मुख्य कारणे सांगितली जातात.

शहरात १० टक्के पाणीकपात लागू झाली, तर रोजच्या पुरवठ्यात सुमारे ७४ एमएलडीची घट होईल. त्याचा परिणाम नागरिकांना मिळणाऱ्या पाण्यावर होऊ शकतो. अशा वेळी एक दिवस आड पाणी देणे किंवा कमी दाबाने पुरवठा करणे असे पर्याय वापरले जाऊ शकतात.

महानगरपालिकेचा दावा आहे की पाइपलाइनची दुरुस्ती आणि अवैध जोडण्या नियमित करण्याच्या कामातून रोज ५० एमएलडी पाणी वाचवले जात आहे. मात्र जलाशयांत गेल्या वर्षीपेक्षा निम्म्याहून कमी पाणी आहे आणि रोज २५९ एमएलडीचे नुकसान होत आहे. हे दोन्ही लक्षात घेता ही बचत पुरेशी मानली जात नाही.

सूत्रांनुसार, पालकमंत्री चंद्रशेखर बावनकुळे यांच्या अध्यक्षतेखाली होणाऱ्या आढावा बैठकीनंतर यावर निर्णय घेतला जाऊ शकतो. सध्या जलसंपदा विभागाच्या निर्देशांची अंमलबजावणी कशी करायची, यावर प्रशासनाच्या पातळीवर चर्चा सुरू आहे.

महापौर नीता ठाकरे यांच्या म्हणण्यानुसार, सरकारकडून पाणीकपातीचे निर्देश मिळाले आहेत. शनिवारी पालकमंत्री चंद्रशेखर बावनकुळे परिस्थितीचा आढावा घेणार आहेत. कपातीचा निर्णय घेणे गरजेचे झाले आहे, पण तिचे नेमके प्रमाण ठरवण्यासाठी सविस्तर अभ्यास सुरू आहे.