होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत तेलवाहू जहाजावर चुंबकीय बॉम्बने हल्ला, २७ भारतीय खलाशी सुखरूप

आंतरराष्ट्रीय सागरी व्यापारासाठी अतिशय महत्त्वाच्या मानल्या जाणाऱ्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत (Strait of Hormuz) पुन्हा एकदा व्यापारी जहाजांच्या सुरक्षेचा प्रश्न उभा राहिला आहे. ३० ऑक्टोबर रोजी पनामाचा ध्वज असलेल्या 'एमटी लुईस १' (MT LOUISE 1) या तेलवाहू जहाजावर हल्ला झाला. या जहाजावर २७ भारतीय खलाशी होते. हा हल्ला नेहमीच्या क्षेपणास्त्राने नाही, तर चुंबकीय बॉम्ब म्हणजेच लिम्पेट माईन्सच्या (Limpet Mines) मदतीने करण्यात आला.

सागरी सुरक्षेशी संबंधित सूत्रांच्या माहितीनुसार, एका लहान बोटीने टँकरजवळ येऊन जहाजाच्या बाहेरच्या बाजूला दोन लिम्पेट माईन्स चिकटवल्या आणि ती बोट तिथून निघून गेली. थोड्या वेळाने या स्फोटकांचा स्फोट झाला आणि जहाजाच्या मुख्य इंजिन रूममध्ये आग लागली. त्यामुळे टँकर काही काळ बंद पडला होता.

जहाजावरील क्रूने आग आटोक्यात आणली. या घटनेत कोणीही जखमी झाले नाही, तसेच समुद्रात तेलगळतीही झाली नाही. आग विझल्यानंतर टँकरने पुढचा प्रवास पुन्हा सुरू केला. युनायटेड किंगडम मेरिटाईम ट्रेड ऑपरेशन्स (UKMTO) या ब्रिटनच्या सागरी सुरक्षा एजन्सीने सांगितले की ही घटना ओमानच्या खासाब शहरापासून साधारण २५ नॉटिकल मैल (सुमारे ४६ किलोमीटर) अंतरावर, ईशान्येला घडली. क्रू सुरक्षित असल्याची आणि आग विझल्याची पुष्टीही त्यांनी केली.

केंद्रीय बंदरे, जहाज वाहतूक आणि जलमार्ग मंत्री सरबानंद सोनोवाल यांनी 'एमटी लुईस १' वरील सर्व २७ भारतीय खलाशी सुरक्षित असल्याचे सांगितले. याच्या आदल्या दिवशी, म्हणजे २९ ऑक्टोबर रोजी, लायबेरियाचा ध्वज असलेल्या 'एमटी अरझानाह' (MT Arzanah) या मोठ्या क्रूड कॅरिअरवर वेगळा हल्ला झाला होता. त्या जहाजावर दोन भारतीय नागरिक होते. दोन्ही जहाजांवरील मिळून सर्व २९ भारतीय खलाशी सुरक्षित असून कोणालाही इजा झालेली नाही, असे मंत्र्यांनी सांगितले. भारत सरकार परिस्थितीवर सतत लक्ष ठेवून आहे आणि खलाशांच्या सुरक्षेसाठी संबंधित जहाज व्यवस्थापन कंपन्यांशी समन्वय साधत आहे, असेही त्यांनी म्हटले आहे.

फेब्रुवारी २०२६ मध्ये सुरू झालेल्या अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्षानंतर होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत लिम्पेट माईन्सचा यशस्वी वापर झाल्याची ही पहिलीच ज्ञात घटना आहे. सप्टेंबरमध्ये झालेला असा एक प्रयत्न स्फोटके फुटली नसल्यामुळे अयशस्वी ठरला होता, असे सांगितले जाते. लिम्पेट माईन्स ही चुंबकीय स्फोटके जहाजाच्या हलला थेट चिकटतील अशा पद्धतीने तयार केलेली असतात. लहान बोटीतून ती लावली जात असल्यामुळे गर्दीच्या सागरी भागात चालणाऱ्या व्यापारी जहाजांपुढे मोठे सुरक्षा आव्हान उभे राहते.

सागरी सुरक्षेचा अभ्यास करणाऱ्या 'Marisks' या संस्थेनुसार २०१७ पासून मध्य पूर्वेतील सागरी मार्गांवर अशा स्फोटकांचा वापर वाढला आहे. ती तयार करायला खर्च कमी येतो आणि वापरायला सोपी असतात. या हल्ल्याची जबाबदारी अजून कोणत्याही देशाने किंवा संघटनेने स्वीकारलेली नाही आणि हल्ल्यामागे कोण आहे हे स्वतंत्रपणे निश्चित झालेले नाही. UKMTO ने या भागातील सर्व व्यापारी जहाजांना अतिदक्षतेचा इशारा दिला आहे.