होर्मुझमध्ये टँकरवर हल्ले सुरूच, इराणी नौदलाचा पाच दिवसांत किमान सात जहाजांवर निशाणा

मध्यपूर्वेतील लष्करी आणि सागरी तणाव पुन्हा एकदा धोकादायक वळणावर आला आहे. जगातील इंधन वाहतुकीसाठी सर्वात महत्त्वाचा मानला जाणारा मार्ग म्हणजे होर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz). तिथून जाणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय तेलवाहू जहाजांवर क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले सुरूच आहेत.

इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) च्या नौदलाने अधिकृत निवेदन काढले आहे. सागरी नियमांचे उल्लंघन झाले म्हणून गेल्या पाच दिवसांत किमान सात व्यापारी आणि तेलवाहू टँकरना लक्ष्य केले, असे या निवेदनात म्हटले आहे. इराणच्या बाजूने असेही सांगितले जात आहे की, इराणी नौदल रोज सरासरी एकापेक्षा जास्त आंतरराष्ट्रीय तेलवाहू टँकरवर यशस्वीपणे निशाणा साधत आहे. यामुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठा साखळी आणि सागरी सुरक्षा यावर पुन्हा मोठे प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहे.

हे सगळे घडत असताना अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी होर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्णपणे सुरक्षित, खुली आणि अमेरिकन लष्कराच्या नियंत्रणाखाली आहे, असे वारंवार म्हटले होते. पण समुद्रातली प्रत्यक्ष परिस्थिती आणि इराणचा आक्रमक पवित्रा ट्रम्प यांच्या या दाव्यांना उघडपणे आव्हान देणारा ठरत आहे.

स्वतंत्रपणे लष्करी घडामोडींवर नजर ठेवणाऱ्या मेन्चोसिंट (MenchOsint) या आंतरराष्ट्रीय निरीक्षकांच्या अहवालानुसार, शुक्रवारी सामुद्रधुनीत दोन मोठ्या तेलवाहू टँकरमध्ये भीषण स्फोट झाले. त्यातल्या एका जहाजाला सामुद्रधुनीत शिरताना, तर दुसऱ्याला बाहेर पडताना अचूक लक्ष्य करण्यात आले.

याच अहवालात पुढे म्हटले आहे की, गेल्या चार ते पाच दिवसांत होर्मुझमधून जाणाऱ्या कुवैती तेलवाहू जहाजांवर मोठ्या प्रमाणात हल्ले झाले. त्यात अल फँटास (Al Fantas) आणि काझिमा (Kazimah) या कुवैती टँकरचा समावेश आहे. शिवाय संयुक्त अरब अमिरातीच्या (UAE) तीन प्रमुख व्यापारी जहाजांनाही लक्ष्य करण्यात आले. ती जहाजे म्हणजे सिंदबाद (Sindbad), मर्सिन प्रॉस्पेरिटी (Mersin Prosperity) आणि अल रुवैस (Al Ruwais). या हल्ल्यांमुळे पर्शियन आखातातील सागरी वाहतूक मंदावली आहे. अनेक जागतिक शिपिंग कंपन्यांनी या मार्गावरून जाणाऱ्या आपल्या जहाजांचे मार्ग बदलायला किंवा प्रवास थांबवायला सुरुवात केली आहे.

दरम्यान, शनिवारी पत्रकारांशी बोलताना ट्रम्प यांनी दावा केला की, इराणसोबत सुरू असलेले हे युद्ध "लवकरच आणि कोणत्याही परिस्थितीत" संपणार आहे. ते टेक्सास दौऱ्यावर होते आणि डेंटनमधील पीटरबिल्ट मोटर्सच्या (Peterbilt Motors) कारखान्याला भेट दिल्यानंतर त्यांनी पत्रकारांशी संवाद साधला. हा संघर्ष कसा आणि कधी संपवायचा, हे आता पूर्णपणे इराणच्या भूमिकेवर अवलंबून आहे, असे त्यांनी सांगितले. युद्ध संपल्यावर आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती मोठ्या प्रमाणात घसरतील आणि सामान्य लोकांना महागाईपासून मोठा दिलासा मिळेल, असाही दावा ट्रम्प यांनी केला.

इराणच्या आर्थिक परिस्थितीवरही ट्रम्प यांनी जोरदार टीका केली. इराण लष्करी आणि आर्थिक अशा दोन्ही आघाड्यांवर पूर्णपणे कमकुवत आणि उद्ध्वस्त झालेला देश आहे, असे ते म्हणाले. इराणमध्ये महागाईचा दर ३०१ टक्क्यांच्या ऐतिहासिक उच्चांकावर पोहोचला आहे, पैशांची मोठी टंचाई आहे आणि चलनाचे मूल्य पूर्णपणे कोलमडले आहे, असे त्यांच्या म्हणण्यात आहे. ट्रम्प यांच्या मते इराणचे मुख्य सैन्य पराभूत झाले आहे आणि नौदल व हवाई दल पूर्णपणे नष्ट झाले आहे. त्यामुळे इराणकडे दीर्घकाळ युद्ध लढण्याची कोणतीही ताकद उरलेली नाही, असे ते म्हणाले.

मात्र ट्रम्प यांच्या या दाव्यांच्या अगदी उलट चित्र आयआरजीसी (IRGC) नौदलाच्या होर्मुझमधील आक्रमकतेतून दिसते. मध्यपूर्वेतील हा संघर्ष इतक्यात शांत होणारा नाही, असेच त्यातून दिसत आहे.