हंगेरीत १२६ वर्षांतला सगळ्यात भीषण दुष्काळ; शेती, डॅन्यूब नदी आणि पाक्स प्रकल्पाला फटका
हंगेरीच्या राष्ट्रीय हवामान सेवेच्या आकडेवारीनुसार २०२६ मधला दुष्काळ गेल्या १२६ वर्षांतला सर्वात तीव्र ठरला आहे. शेती, नद्या आणि वीजनिर्मितीवर त्याचा परिणाम होत आहे.
छायाचित्रे सत्यापित केलेली नाहीत
मध्य युरोपातला हंगेरी देश सध्या भीषण दुष्काळाशी झुंजत आहे. हंगेरीच्या राष्ट्रीय हवामान सेवेच्या आकडेवारीतून असे समोर आले आहे की २०२६ मधला हा दुष्काळ गेल्या १२६ वर्षांतला सर्वात तीव्र आहे. खूप दिवस पाऊस न पडणे, वाढते तापमान आणि जमिनीतला ओलावा कमी होणे, यामुळे परिस्थिती गंभीर झाली आहे.
या संकटाचा फटका शेती, नद्या आणि ऊर्जा उत्पादनाला बसत आहे. पाणी कसे मिळणार, हा देशासमोरचा मोठा प्रश्न बनला आहे.
हंगेरीत २०२५ च्या उत्तरार्धापासूनच पाण्याची कमतरता जाणवू लागली होती. २०२६ च्या उन्हाळ्यात ती आणखी वाढली. जूनमध्ये उष्णतेची लाट आली, तर जुलै आणि ऑगस्टमध्येही तापमान जास्तच राहिले. अपेक्षेएवढा पाऊस झाला नाही आणि त्यामुळे जमिनीतला ओलावा झपाट्याने कमी झाला.
हवामान विभागाच्या आकडेवारीनुसार या उन्हाळ्यात देशभरात सरासरी फक्त ७४.१ मिलिमीटर पाऊस झाला. १९९१ ते २०२० या काळातल्या सरासरी पावसाच्या तुलनेत हे प्रमाण केवळ ३६ टक्के आहे. उन्हाळ्यातले सरासरी तापमान सामान्य पातळीपेक्षा २.५९ अंश सेल्सिअसने जास्त नोंदले गेले. कमी पाऊस आणि चढते तापमान या दोन्हींमुळे दुष्काळाची तीव्रता वाढत गेली.
सगळ्यात जास्त फटका देशाच्या शेतीला बसतो आहे. पिकांना लागणारे पाणी मिळत नसल्याने जमिनीतला ओलावा घटला आहे आणि त्याचा परिणाम पिकांच्या वाढीवर तसेच उत्पादनाच्या दर्जावर झाला आहे. मका पिकवणारा देश म्हणून ओळख असलेल्या हंगेरीतले शेतकरी मोठ्या अडचणीत सापडले आहेत.
मक्याला पुरेसे पाणी मिळत नसल्याने उत्पादन घटण्याची शक्यता वाढली आहे. काही शेतकरी कमी पाण्यावरही तग धरणाऱ्या सूर्यफुलासारख्या पिकांकडे वळत आहेत. सिंचनाची सोय असली तरी पाणीच कमी असल्याने सगळ्याच शेतकऱ्यांना दिलासा मिळत नाही. युरोपातल्या शेतीवर हवामान बदलाचा प्रभाव वाढतो आहे, हेच या संकटातून दिसते. पिकांचे नुकसान वाढले, तर शेतकऱ्यांचे उत्पन्न तर घटेलच, पण अन्नधान्याच्या बाजारावरही परिणाम होऊ शकतो.
दुष्काळाचा परिणाम डॅन्यूब नदीच्या पाणीपातळीवरही झाला आहे. युरोपातल्या महत्त्वाच्या नद्यांपैकी एक असलेल्या या नदीत पाणी कमी झाल्याने जलवाहतुकीला आणि उद्योगांच्या कामकाजाला अडचणी येत आहेत. नदीच्या पाण्यावर अवलंबून असलेल्या पाक्स अणुऊर्जा प्रकल्पालाही पाणीटंचाईचा फटका बसला आहे. अणुभट्ट्या थंड ठेवण्यासाठी या प्रकल्पात नदीचे पाणी वापरले जाते.
दुष्काळावर मात करण्यासाठी हंगेरीत पाणी साठवण्याच्या पर्यायी उपायांवर भर दिला जात आहे. काही भागांत स्वयंसेवक छोटे बंधारे आणि पाणी अडवणाऱ्या रचना उभारत आहेत. पावसाचे पाणी जमिनीत मुरावे, भूजलाची पातळी सुधारावी आणि पाणथळ जागा पुन्हा जिवंत व्हाव्यात, असे प्रयत्न सुरू आहेत. मात्र अशा उपायांचा परिणाम दिसायला वेळ लागणार आहे. तापमान वाढत राहिले आणि पाऊस अनियमित राहिला, तर पुढेही असे संकट येण्याचा धोका कायम राहू शकतो.
