सोवेटो आणि डरबनमध्ये स्थलांतरितांविरोधी आंदोलन हिंसक; २४ वाहने जाळली, परदेशी नागरिकांच्या दुकानांची लूट

दक्षिण आफ्रिकेतील जोहान्सबर्गच्या सोवेटो परिसरात आणि डरबन शहरात स्थलांतरितांविरोधातील आंदोलनाला ८ ऑक्टोबर रोजी, गुरुवारी, हिंसक वळण लागले. आंदोलकांनी वाहनांना आगी लावल्या, तसेच परदेशी नागरिकांच्या मालकीच्या दुकानांची लूट केल्याचे वृत्त आहे.

या घटनांमध्ये एकूण २४ वाहने जाळण्यात आली. त्यापैकी १० वाहने जोहान्सबर्गमधील सोवेटो परिसरात, तर १४ वाहने डरबनमध्ये जाळण्यात आली. काही दुकानांची तोडफोड आणि लूटही झाली. परिस्थिती आटोक्यात आणण्यासाठी पोलीस दलाला अतिरिक्त बंदोबस्त तैनात करावा लागला. डरबनमध्ये अग्निशमन दलाला आग विझवण्यासाठी प्रयत्न करावे लागले.

परदेशी नागरिकांच्या मालकीच्या दुकानांना लक्ष्य केल्यामुळे स्थानिक व्यावसायिक आणि स्थलांतरित यांच्यात भीतीचे वातावरण निर्माण झाले. सार्वजनिक मालमत्तेचे नुकसान करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई केली जाईल, असा इशारा पोलिसांनी दिला.

या आंदोलनामागे आश्रय मागणाऱ्या परदेशी नागरिकांच्या अर्जांशी संबंधित एक न्यायालयीन निर्णय असल्याचे सांगितले जात आहे. दक्षिण आफ्रिकेच्या घटनात्मक न्यायालयाने जुलैमध्ये दिलेल्या निर्णयानुसार, एखाद्या व्यक्तीने बेकायदेशीर मार्गाने देशात प्रवेश केला किंवा काही प्रक्रियात्मक अटी पूर्ण केल्या नाहीत, एवढ्या कारणावरून तिला आश्रयासाठी अर्ज करण्याची संधी नाकारता येणार नाही.

मात्र, या निर्णयामुळे सर्व बेकायदेशीर स्थलांतरितांना आपोआप कायमस्वरूपी वास्तव्याचा किंवा निर्वासित दर्जाचा अधिकार मिळतो, असा त्याचा अर्थ होत नाही. सरकारच्या म्हणण्यानुसार, या निर्णयाबद्दल चुकीची माहिती पसरवण्यात आली आणि त्यामुळे नागरिकांमध्ये संताप वाढला. आंदोलकांनी आश्रय अर्ज स्वीकारण्याची प्रक्रिया थांबवण्याची मागणी केली होती.

हिंसाचारानंतर दक्षिण आफ्रिकेच्या गृह मंत्रालयाने ९ ऑक्टोबर रोजी आश्रय अर्ज स्वीकारण्यास परवानगी देणारे अलीकडील प्रशासकीय निर्देश मागे घेतले. अर्जदारांची संख्या वाढल्यामुळे निर्वासितांसाठीची कार्यालये क्षमतेपेक्षा जास्त भरली होती. कर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षेचा आणि सार्वजनिक सुव्यवस्थेचा प्रश्नही निर्माण झाला होता.

दरम्यान, सोवेटो आणि डरबनमधील परिस्थिती स्थिर झाल्याचे पोलिसांनी सांगितले. हिंसाचाराशी संबंधित प्रकरणांत तीन परदेशी नागरिकांना अटक करण्यात आल्याची माहितीही समोर आली आहे. वाहने जाळणाऱ्यांवर आणि दुकानांची लूट करणाऱ्यांवर कारवाई करण्याचा इशारा पोलिसांनी दिला आहे.

दक्षिण आफ्रिकेत बेरोजगारी, आर्थिक विषमता आणि स्थलांतराचा प्रश्न यांवरून यापूर्वीही आंदोलने झाली आहेत. परदेशी नागरिकांमुळेच बेरोजगारी आणि गुन्हेगारी वाढते, या दाव्यांना ठोस पुरावा नसल्याचे सामाजिक शास्त्रज्ञ सांगतात. त्यामुळे या हिंसाचारानंतर स्थलांतरितांच्या सुरक्षेचा आणि देशातील सामाजिक सलोख्याचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे.