ऑक्टोबरमध्ये एसटीचे रोजचे उत्पन्न 5 कोटींनी घटले; NCMC कार्डच्या सक्तीवर प्रश्न

ऑक्टोबर महिन्यात राज्य मार्ग परिवहन म्हणजेच एसटी महामंडळाच्या रोजच्या उत्पन्नात मोठी घसरण झाली आहे. सप्टेंबरमध्ये महामंडळाला दररोज सरासरी 33 कोटी रुपये मिळत होते, पण ऑक्टोबरमध्ये हा आकडा फक्त 28 कोटी रुपयांवर आला आहे. म्हणजेच रोजच्या उत्पन्नात तब्बल 5 कोटी रुपयांची घट झाली आहे.

महिला प्रवाशांसाठी नॅशनल कॉमन मोबिलिटी कार्ड (NCMC) अनिवार्य केल्यानंतर ही घसरण दिसू लागली. त्यामुळे कार्डच्या सक्तीचा परिणाम प्रवासी संख्येवर होतोय का, असा प्रश्न विचारला जात आहे. मात्र उत्पन्न घटण्यामागे कार्डची सक्ती हेच मुख्य कारण आहे, हे सिद्ध करणारी आकडेवारी अजून उपलब्ध झालेली नाही.

एसटी महामंडळाच्या आकडेवारीनुसार सप्टेंबर 2026 मध्ये सवलतीचे मूल्य धरून एकूण उत्पन्न 990 कोटी 49 लाख 73 हजार रुपये होते. सप्टेंबर 2025 मध्ये हेच उत्पन्न 888 कोटी 52 लाख 72 हजार रुपये होते. म्हणजे वर्षभरात उत्पन्नात सुमारे 101 कोटी 91 लाख रुपयांची वाढ झाली.

उत्पन्न वाढले असले तरी महामंडळाचा तोटा कमी झालेला नाही. सप्टेंबर 2026 मध्ये तोटा 94 कोटी 46 लाख 71 हजार रुपये होता, तर सप्टेंबर 2025 मध्ये तो 58 कोटी 13 लाख 17 हजार रुपये होता. म्हणजे वर्षभरात तोट्यात 36 कोटी 33 लाख 54 हजार रुपयांची भर पडली आहे. उत्पन्न वाढूनही तोटा वाढत असल्याने महामंडळापुढची आर्थिक आव्हाने तशीच आहेत.

एसटीच्या महिला सन्मान योजनेत महिला प्रवाशांना तिकिटात 50 टक्के सवलत मिळते. या योजनेमुळे राज्यातल्या लाखो महिलांना प्रवासात आर्थिक दिलासा मिळतो. पण 1 ऑक्टोबरपासून या सवलतीसाठी NCMC कार्ड अनिवार्य करण्यात आले आहे. नोंदणी, कार्ड ॲक्टिव्हेशन आणि वापर या प्रक्रियेत अडचणी येत असल्याच्या तक्रारी पुढे येत आहेत. कार्ड काढण्याची प्रक्रिया, ॲक्टिव्हेशनमधले अडथळे आणि कार्डसाठी आकारले जाणारे अतिरिक्त शुल्क यामुळे काही महिलांना सवलत घेताना त्रास होत असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे याचा महिलांच्या प्रवासावर परिणाम होतोय का, यावर चर्चा सुरू झाली आहे.

राज्यभरात एसटीचे अंदाजे 5 कोटी महिला प्रवासी असल्याचे सांगितले जाते. उपलब्ध माहितीनुसार आतापर्यंत 88 लाख 81 हजार 567 महिलांच्या NCMC कार्डचे ॲक्टिव्हेशन झाले आहे. त्यामुळे जास्तीत जास्त महिलांपर्यंत कार्ड आणि सवलत पोहोचवण्यासाठी आणखी प्रयत्न करावे लागतील, असे बोलले जात आहे. कार्ड मिळवणे आणि वापरणे सोपे व्हावे आणि सवलत घेताना कोणतीही अडचण येऊ नये, यासाठी प्रक्रिया सुलभ करण्याची मागणी होत आहे.

उत्पन्न घटल्याची बाब चिंतेची असली, तरी त्यामागे NCMC कार्डची सक्तीच आहे, हे अजून स्पष्ट झालेले नाही. प्रवासी संख्येतील बदल, हंगामी परिस्थिती, दुष्काळ आणि इतर कारणांचाही उत्पन्नावर परिणाम होऊ शकतो. म्हणूनच कार्डच्या अंमलबजावणीचा प्रत्यक्ष परिणाम तपासून गरज असेल ती सुधारणा करायला हवी. महिलांना सवलतीपासून वंचित राहावे लागू नये आणि एसटीचे उत्पन्नही टिकावे, यासाठी प्रशासनाने या समस्येचा सविस्तर आढावा घेणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.

परिवहन मंत्री प्रताप सरनाईक यांनी सांगितले की ही सरकारची योजना असल्याने तिची अंमलबजावणी करणे भाग आहे. अडचणी दूर करण्यासाठी आणि उत्पन्न व नोंदणी वाढवण्यासाठी आढावा घेऊन अहवाल सादर करण्याचे निर्देश अधिकाऱ्यांना दिले आहेत. तूर्तास नोंदणीसाठी मुदतवाढ देण्याचा विचार नाही, असे मत त्यांनी व्यक्त केले.

महाराष्ट्र एसटी कर्मचारी काँग्रेसचे सरचिटणीस श्रीरंग बरगे यांनी मात्र नाराजी व्यक्त केली. मंत्री बैठका घेतात, पण अधिकारी प्रत्यक्षात काहीच करत नाहीत, हे दुर्दैवी आहे, असे ते म्हणाले. एसटीच्या 78 वर्षांच्या इतिहासात पहिल्यांदाच एवढी मोठी घसरण झाल्याचा दावा आहे, असेही त्यांनी सांगितले. अशा वेळी व्यवस्थापनातील संबंधित अधिकाऱ्यांवर जबाबदारी निश्चित केली पाहिजे, असे मत बरगे यांनी मांडले.