एआयमुळे भारतातील नोकऱ्यांच्या जाहिराती घटल्या; वर्ल्ड बँकेच्या अहवालात नव्या उमेदवारांना फटका

जगभरात एआय आणि जेन-एआयचा वापर झपाट्याने वाढत असताना रोजगाराच्या बाजारातून चिंता वाढवणारी बातमी समोर आली आहे. वर्ल्ड बँकेच्या नवीन अहवालानुसार भारतासह संपूर्ण दक्षिण आशियामध्ये जनरेटिव्ह एआयमुळे व्हाईट-कॉलर पदांवर, विशेषतः सुरुवातीच्या स्तरावरील नोकऱ्यांमध्ये मोठी कपात दिसत आहे.

एकीकडे एआय कौशल्ये असलेल्या प्रोफेशनल्सची मागणी प्रचंड वाढली आहे, तर दुसरीकडे अनेक पारंपरिक सुरुवातीच्या नोकऱ्या हळूहळू कमी होत आहेत.

वर्ल्ड बँकेच्या 'वर्ल्ड डेव्हलपमेंट रिपोर्ट २०२६' मध्ये स्पष्ट म्हटले आहे की, जनरेटिव्ह एआय आल्यापासून भारतात संगणकाच्या मदतीने सहज ऑटोमेट करता येणाऱ्या नोकऱ्यांच्या जाहिराती खूप कमी झाल्या आहेत. अहवालानुसार सुरुवातीच्या स्तरावर काम करणारे ज्युनिअर्स आणि नवीन कर्मचारी यांना याचा सर्वात जास्त फटका बसला आहे. आकडेवारी पाहिली तर, नोव्हेंबर २०२२ मध्ये ChatGPT लाँच झाल्यानंतर संपूर्ण दक्षिण आशियात कंपन्यांकडून काढल्या जाणाऱ्या नोकऱ्यांमध्ये १.६ टक्क्यांची घसरण नोंदवली गेली होती.

ज्या कंपन्या मोठ्या बहुराष्ट्रीय कंपन्यांशी (MNCs) आणि ग्लोबल सप्लाय चेनशी थेट जोडलेल्या आहेत, त्यांच्यावर सर्वाधिक परिणाम झाला आहे. अहवालानुसार, ज्या क्षेत्रांमध्ये एआय माणसांची जागा सहज घेऊ शकते, तिथे दरमहा निघणाऱ्या नोकऱ्यांच्या संख्येत सुमारे २० टक्क्यांपर्यंत मोठी घट झाली आहे. आयटी आणि नॉलेज बेस्ड सर्व्हिसेसमध्ये एंट्री लेव्हलचे काम एआयने सांभाळायला सुरुवात केली आहे, त्यामुळे ज्युनिअर्सच्या अनेक जुन्या भूमिका संपुष्टात येण्याच्या मार्गावर आहेत.

वर्ल्ड बँकेच्या टीमचे नेतृत्व करणारे गौरव नय्यर यांच्या मते, एआयचा हा परिणाम पूर्णपणे नकारात्मक नाही. काही जुन्या नोकऱ्या जात असल्या तरी एआयमुळे अगदी नवीन प्रकारची क्षेत्रे आणि कामाच्या संधीही समोर येत आहेत. कंपन्यांमध्ये 'प्रॉम्प्ट इंजिनियर्स' आणि 'एआय एथिक्स स्पेशलिस्ट' यांसारख्या नवीन आणि प्रगत पदांची मागणी वेगाने वाढत आहे. म्हणजेच बाजार बंद होत नाही, तर नोकऱ्यांचे स्वरूप बदलत आहे.

तज्ज्ञांनी इशारा दिला आहे की, विद्यार्थी आणि तरुणांनी एखाद्या छोट्या किंवा विशिष्ट कामात माहिर होण्याऐवजी आपल्या ज्ञानाचा विस्तार केला पाहिजे. एके काळी कोडिंग हे उत्कृष्ट आणि स्वतःच्या बळावर करिअर घडवणारे कौशल्य मानले जात होते. पण आता एआयने सर्वात आधी कोडिंगलाच आपल्या नियंत्रणात घेतले आहे आणि कोडिंगचे काम ऑटोमेशनद्वारे सहज होत आहे. त्यामुळे फक्त कोडिंग शिकण्याच्या भरवशावर बसणे आता सुरक्षित राहिलेले नाही.

या बदलाचा सामना करण्यासाठी भारतीय आयटी कंपन्या आणि मोठ्या उच्च शिक्षण संस्थांना आपली रणनीती बदलावी लागेल, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. विद्यार्थ्यांना व्यापक स्तरावर 'STEM' म्हणजे सायन्स, तंत्रज्ञान, इंजिनिअरिंग आणि मॅथ्सचे शिक्षण दिले पाहिजे. तरुणांमधील वैज्ञानिक क्षमता आणि इंजिनिअरिंगचे मूलभूत ज्ञान मजबूत करावे लागेल, म्हणजे ते बाजाराच्या मागणीनुसार स्वतःमध्ये सहज बदल करू शकतील.