युद्धे आणि पुरवठ्यातील अडथळ्यांमुळे जगाचा आपत्कालीन तेलसाठा घटला, ६ अब्ज बॅरलपेक्षा कमी शिल्लक

नवी दिल्ली : युद्धे आणि पुरवठ्यातील अडथळे यांमुळे सरकारांनी आणि कंपन्यांनी आपापल्या साठ्यातून १ अब्ज बॅरलपेक्षा जास्त तेल बाहेर काढले आहे. त्यामुळे जगाचा आपत्कालीन तेलसाठा झपाट्याने खाली येत आहे.

आज जगाकडे व्यावसायिक साठ्यात ६ अब्ज बॅरलपेक्षा कमी तेल शिल्लक आहे. त्यातले फक्त १० टक्के किंवा त्यापेक्षा कमी तेल लगेच वापरासाठी मिळू शकते.

म्हणजेच कुठला धक्का बसला तर तो सहन करण्यासाठी बाजाराकडे आता फारच कमी जागा उरली आहे. नवे पुरवठा संकट उभे राहिले, तर तेल बाजाराला त्याचा मोठा फटका बसण्याची भीती आहे. किमती वाढण्याचा दबाव आधीपासूनच वाढत आहे आणि लवकरच मोठी टंचाई निर्माण होण्याची शक्यता आहे.

जगात रोज किती तेल वापरले जाते, भारतीय किती वापरतात आणि एकूण तेलसाठा किती, असे प्रश्न साहजिकच मनात येतात. पण इथे मुद्दा आपत्कालीन तेलसाठ्याचा आहे, एकूण तेलसाठ्याचा नाही. सध्या जगाकडे पुरेसा तेलसाठा आहे. आकडेवारीनुसार जगभरात रोज अंदाजे १०.३ ते १०.५ कोटी बॅरल तेल वापरले जाते.

दरडोई सरासरी काढली, तर हे प्रमाण रोज अंदाजे ०.५३ यूएस गॅलन किंवा प्रति व्यक्ती सुमारे २.५ लिटर इतके येते.

या एकूण वापरात सर्वात मोठा वाटा डिझेलचा आहे. ईआयएच्या आकडेवारीनुसार डिझेल आणि गॅसऑइलचा रोजचा वापर अंदाजे २८.७ ते २९ कोटी बॅरल आहे आणि तो एकूण मागणीच्या अंदाजे २७ ते २८ टक्के आहे. जड यंत्रसामग्री, लांब पल्ल्याचे ट्रक, मालवाहू जहाजे, शेतातले ट्रॅक्टर आणि सार्वजनिक वाहतूक हे सगळे डिझेलवरच चालते, म्हणून त्याला जागतिक अर्थव्यवस्थेचा कणा म्हटले जाऊ शकते.

पेट्रोल, म्हणजे मोटर गॅसोलीन, दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. ईआयएच्या आकडेवारीनुसार त्याचा रोजचा वापर अंदाजे २६.५ ते २७ कोटी बॅरल आहे आणि तो एकूण मागणीच्या अंदाजे २५ टक्के आहे. खासगी कार, मोटरसायकल आणि हलके ट्रक यांमध्ये त्याचा वापर प्रामुख्याने होतो. पाश्चात्य देशांमध्ये इलेक्ट्रिक वाहनांची मागणी वाढल्याने पेट्रोलच्या वाढीचा वेग मंदावला आहे, तरीही पेट्रोलची जागतिक मागणी जास्तच आहे.

वाहतुकीत वापरल्या जाणाऱ्या शुद्ध ऊर्जेपैकी सुमारे ७४ टक्के वाटा डिझेल आणि पेट्रोलचा आहे. एक तृतीयांश वाटा पेट्रोकेमिकल फीडस्टॉकचा आहे. उरलेल्या सुमारे २५० कोटी बॅरल प्रतिदिनमध्ये अवशिष्ट इंधन तेल, डांबर आणि वंगण यांसारख्या उत्पादनांचा समावेश होतो. मोठ्या जहाजांना ऊर्जा देण्यासाठी, रस्ते बांधण्यासाठी आणि इंजिनांना वंगण घालण्यासाठी त्यांचा उपयोग केला जातो.