दिवाळीत रस्त्यावर फटाके फोडल्यास गुन्हा दाखल होणार; विदेशी फटाक्यांच्या विक्रीलाही बंदी

दिवाळी आता काही दिवसांवरच आली आहे. देशभरात या सणाला मोठ्या प्रमाणात फटाके फोडले जातात आणि अनेक ठिकाणी फटाक्यांची दुकानेही लागायला सुरुवात झाली आहे. पण यंदा आतषबाजी करायची असेल तर पोलिसांचे काही नियम पाळावे लागणार आहेत.

सणाच्या काळात फटाक्यांमुळे होणारे आवाजाचे आणि हवेचे प्रदूषण रोखण्यासाठी पोलीस प्रशासन आणि पर्यावरण यंत्रणा सज्ज झाल्या आहेत. फटाके फोडण्यासाठी आणि तात्पुरत्या विक्रीसाठी नियमावली जारी करण्यात आली आहे. सार्वजनिक ठिकाणी, रस्त्यांवर, पदपथांवर आणि गल्लीबोळांत फटाके फोडण्यावर निर्बंध लागू झाले आहेत. हे नियम मोडणाऱ्यांवर गुन्हे दाखल करण्याचा इशाराही प्रशासनाने दिला आहे.

महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB) आणि मुंबई महापालिकेने नागरिकांना नियम पाळण्याचे आवाहन केले आहे. मुंबई उच्च न्यायालयाच्या निर्देशांनुसार फटाक्यांच्या वापरावर हे निर्बंध घालण्यात आले आहेत.

नियमावलीनुसार रस्ते, पदपथ आणि गल्ली तसेच रस्त्यापासून १० मीटरच्या आत फटाके फोडता येणार नाहीत. रुग्णालये, शैक्षणिक संस्था, सरकारी कार्यालये आणि न्यायालये यांच्यापासून १०० मीटरच्या परिसरातही फटाके फोडण्यास बंदी आहे. रात्री १० ते सकाळी ६ वाजेपर्यंत आवाज करणाऱ्या फटाक्यांवर बंदी राहील. सण आणि मिरवणुकांमध्ये लेझर, तीव्र प्रकाशाचे दिवे आणि बीम लाइट्स वापरण्यावरही निर्बंध आहेत. फटाके फोडण्यापूर्वी आपल्या भागातले नियम समजून घ्यावेत आणि सुरक्षित अंतर ठेवावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे.

कार्यक्रमांमध्ये आवाजाची पातळी मोजणारी उपकरणे बंधनकारक करण्यावर भर देण्यात आला आहे. खासगी ठिकाणच्या कार्यक्रमांनाही ठरलेल्या आवाजमर्यादेचे पालन करावे लागेल. ठरलेल्या वेळेतच कमी प्रदूषण करणारे ग्रीन फटाके वापरावेत, असेही सांगण्यात आले आहे.

नियम मोडल्यास ध्वनिप्रदूषण नियंत्रण, पर्यावरण संरक्षण, फौजदारी कायदे आणि स्फोटक पदार्थांशी संबंधित कायद्यांनुसार कारवाई होऊ शकते. नियमभंगाची तक्रार करण्यासाठी MPCB च्या 'महा पर्यावरण' ॲपचा वापर करता येईल. दरम्यान, ग्रीन फटाक्यांमध्येही विषारी जड धातू सापडल्याचा दावा आवाज फाउंडेशनने केला आहे. म्हणून सर्वच प्रकारच्या फटाक्यांवर बंदी घालावी, अशी मागणी या संस्थेने केली आहे.

फटाक्यांवरील निर्बंधांची अंमलबजावणी नीट होत नसल्याबद्दल मुंबई उच्च न्यायालयाने प्रशासनावर नाराजी व्यक्त केल्याचे वृत्त आहे. काही पोलीस अधिकाऱ्यांनी निर्बंधांची माहिती नसल्याचे सांगितले, याची नोंदही न्यायालयाने घेतली आहे. या प्रकरणी २६ ऑक्टोबर रोजी मुंबई महापालिका, महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि पोलीस प्रमुख यांना न्यायालयात हजर राहण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

तात्पुरत्या फटाके विक्रीचे परवाने ६ नोव्हेंबर ते ५ डिसेंबर २०२६ या कालावधीसाठी दिले जाणार आहेत. परवान्याची मुदत संपल्यावर विक्रेत्यांना फटाके विकता येणार नाहीत. उरलेला साठा अधिकृत गोदामात किंवा घाऊक परवानाधारकाकडे परत जमा करणे बंधनकारक असेल. तात्पुरत्या विक्रीच्या स्टॉलपासून ५० मीटरच्या परिसरात आतषबाजी करायलाही मनाई आहे. विदेशी बनावटीचे फटाके विकण्यावरही बंदी असल्याचे नियमावलीत म्हटले आहे.

सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशांनुसार आणि पर्यावरण संरक्षण नियमांनुसार फटाक्यांच्या आवाजावर मर्यादा घालण्यात आल्या आहेत. फटाका उडवण्याच्या जागेपासून चार मीटर अंतरावर १२५ डेसिबलपेक्षा जास्त आवाज करणाऱ्या फटाक्यांचे उत्पादन, विक्री आणि वापर यावर बंदी आहे. १०० पेक्षा जास्त फटाके असलेल्या साखळी बॉम्बवरही बंदी घातली आहे. विशिष्ट आकाराच्या 'ॲटमबॉम्ब'वर कायदेशीर निर्बंध राहतील.

एकंदरीत, दिवाळीचा आनंद घेताना आवाज आणि हवेचे प्रदूषण टाळणे, नियम पाळणे आणि सार्वजनिक सुरक्षेला प्राधान्य देणे गरजेचे आहे. फटाके अधिकृत विक्रेत्यांकडूनच घ्यावेत आणि स्थानिक प्रशासनाने दिलेल्या सूचना पाळाव्यात.