दिल्लीतील राष्ट्रीय पर्यावरण बाल संसदेत नागपूरच्या दोन सख्ख्या बहिणींची चमक

नागपूरच्या दीक्षाभूमीजवळ असलेल्या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महाविद्यालयात शिकणाऱ्या दोन सख्ख्या बहिणी सध्या चर्चेत आहेत. दिल्ली विधानसभेच्या प्रांगणात झालेल्या 'राष्ट्रीय पर्यावरण बाल संसद (RPBS) २०२६' मध्ये त्यांनी महाराष्ट्राचे आणि विदर्भाचे प्रतिनिधित्व केले. हे यश फक्त त्यांच्या वैयक्तिक कौतुकापुरते नाही, तर शिक्षण आणि पर्यावरण संवर्धनाच्या दिशेने पडलेले महत्त्वाचे पाऊल आहे, असे मानले जात आहे.

ही बाल संसद मानव रचना इंटरनॅशनल स्कूल्स आणि 'पर्यावरण संरक्षण गतिविधी' यांनी मिळून आयोजित केली होती. नुसती भाषणाची स्पर्धा न राहता, उद्याचे नेतृत्व घडवणारी संसदेची एक प्रयोगशाळा असे या उपक्रमाचे स्वरूप होते.

निवड सोपी नव्हती. देशभरातून हजारो विद्यार्थी यात सहभागी झाले होते. ठरलेल्या निकषांवर तपासून वेगवेगळ्या राज्यांमधून ९४ प्रतिनिधी निवडले गेले. त्यापैकी ६८ जणांवर विविध मंत्रालयांची आणि खात्यांची जबाबदारी सोपवण्यात आली. दिल्ली विधानसभेत आपले विचार मांडण्याची संधी या निवडक विद्यार्थ्यांना मिळाली.

संपूर्ण महाराष्ट्रातून एकूण सहा विद्यार्थ्यांची निवड झाली आणि त्यात नागपूरच्या आंबेडकर महाविद्यालयातील या दोन्ही बहिणींचा समावेश होता. एकाच कुटुंबातील दोघी एकाच राष्ट्रीय व्यासपीठावर एकत्र उभ्या राहिल्याने विदर्भाची मान उंचावली.

तिथे दोघींच्या भूमिका वेगळ्या होत्या. एकीने सत्ताधारी मंत्रिमंडळातील केंद्रीय कोळसा मंत्र्याची भूमिका केली. दुसरीने विरोधी पक्षाकडून कोळसा मंत्रालयाशी संबंधित विषयांवर आपले म्हणणे मांडले. एकीने मंत्री म्हणून विषय मांडायचा आणि दुसरीने त्याच विषयाची विरोधी बाजूने चिकित्सक तपासणी करायची, यातून त्यांचा अभ्यास, बोलण्याची हातोटी आणि तर्कशुद्ध विचार दिसून आला.

पर्यावरण संवर्धन, हवामान बदल आणि शाश्वत विकास या विषयांवर अभ्यासपूर्ण मते मांडण्याची संधी या बाल संसदेत मिळाली. कोळसा मंत्र्याची भूमिका करणाऱ्या बहिणीला तिच्या प्रभावी भाषणाबद्दल 'बाल संसद आयकॉन' (Baal Sansad ICON) हा सन्मान मिळाला. या पहिल्याच ऐतिहासिक बाल संसदेतील ती एकमेव आयकॉन ठरली. तिच्या दोन मिनिटांच्या भाषणाने उपस्थितांची मने जिंकली आणि देशभरातून आलेल्या प्रतिनिधींनीही तिचे कौतुक केले.

ही दोघी बंजारा समाजातील आहेत. बंजारा समाजाचे निसर्गाशी जुने नाते आहे. जमीन, पाणी आणि जंगल यांच्याशी जोडलेली जीवनपद्धती, पारंपरिक ज्ञान आणि समृद्ध सांस्कृतिक वारसा ही या समाजाची ओळख आहे. मात्र आजच्या काळात शिक्षणात आणि समाजाच्या मुख्य प्रवाहात जागा मिळवताना समाजाला अनेक अडचणींना तोंड द्यावे लागले आहे. अशा वेळी समाजातील तरुण मुली देशाच्या राजधानीतील विधानसभेत आत्मविश्वासाने बोलतात, तेव्हा तो संपूर्ण समाजाचा सन्मान ठरतो.

७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी दिल्ली विधानसभेत झालेला त्यांचा सहभाग फक्त एका कार्यक्रमापुरता नव्हता. पर्यावरणाच्या प्रश्नांबाबत जागरूक आणि जबाबदार तरुण नेतृत्व घडवण्याच्या दिशेने ते एक महत्त्वाचे पाऊल होते. आज जग प्रदूषण, हवामान बदल आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा ऱ्हास अशा समस्यांना तोंड देत आहे. म्हणूनच तरुणांनी पुढाकार घेणे ही काळाची गरज आहे, असे यातून अधोरेखित होते.

नागपूरची दीक्षाभूमी समता, बंधुता आणि सामाजिक क्रांतीचे पवित्र ठिकाण मानली जाते. त्याच वारशाशी जोडलेले आंबेडकर महाविद्यालय विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक आणि बौद्धिक वाढीसाठी मोठी भूमिका बजावत आले आहे. प्राचार्या, प्राध्यापक आणि प्रशासकीय कर्मचाऱ्यांच्या प्रोत्साहनामुळे विद्यार्थ्यांच्या अंगभूत गुणांना वाव मिळतो. या संधीचा उपयोग करून दोघींनी राष्ट्रीय व्यासपीठावर आपली गुणवत्ता सिद्ध केली.