दिवाळीत फटाक्यांवर पूर्ण बंदीऐवजी नियमपालनावर भर; विराट कोहलीसारख्यांची मदत घेण्याचा सर्वोच्च न्यायालयाचा

नवी दिल्ली : दिवाळीच्या काळात दिल्ली-NCR मधील वायू प्रदूषणाचा प्रश्न पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे. फटाक्यांवर संपूर्ण बंदी घालावी, अशी मागणी करण्यात आली होती. त्या मागणीवर सुनावणी सुरू असताना सर्वोच्च न्यायालयाने महत्त्वाचे निरीक्षण नोंदवले. सणाचा आनंद हिरावून घेण्यापेक्षा नियमांचे पालन व्हावे आणि प्रदूषण रोखण्यासाठी प्रभावी उपाय केले जावेत, अशी भूमिका न्यायालयाने मांडली. म्हणजेच बंदी घालण्यापेक्षा नियम पाळले जाणे आणि प्रभावी उपाययोजना यांवर न्यायालयाचा भर दिसला.

फटाक्यांमुळे होणाऱ्या प्रदूषणाबाबत लोकांमध्ये जागरूकता वाढवण्यासाठी लोकप्रिय व्यक्तींची मदत घ्यावी, असा सल्लाही न्यायालयाने दिला. विराट कोहलीसारख्या सेलिब्रिटींच्या माध्यमातून पर्यावरणाचा संदेश जास्तीत जास्त लोकांपर्यंत पोहोचवता येईल, असे न्यायालयाने म्हटले. लोक ज्यांना ओळखतात आणि ज्यांचे ऐकतात, अशा व्यक्तींनी हा संदेश दिला तर तो अधिक दूरवर पोहोचू शकतो, असा या निरीक्षणाचा अर्थ आहे.

आजच्या काळात सोशल मीडियाचा आणि लोकप्रिय व्यक्तींचा प्रभाव मोठा आहे. म्हणूनच फक्त नियम करून भागणार नाही. प्रदूषण कमी करण्यासाठी लोकांनीही जबाबदारीने वागणे गरजेचे आहे, असे यातून अधोरेखित झाले.

फटाक्यांबाबत दरवर्षी आदेश द्यावे लागतात, याबद्दल न्यायालयाने चिंता व्यक्त केल्याचे वृत्त आहे. आदेश निघूनही त्यांचे उल्लंघन होत राहिले, तर प्रदूषणाचा प्रश्न तसाच राहतो. त्यामुळे बेकायदा विक्री करणाऱ्यांवर आणि नियम मोडणाऱ्यांवर कठोर कारवाई करण्याची गरज असल्याचेही यात सांगण्यात आले. थोडक्यात, फक्त बंदीचा आदेश पुरेसा नाही, तर त्याची अंमलबजावणी होणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.

सुनावणीदरम्यान दिल्ली सरकारने प्रदूषण नियंत्रणासाठी काय उपाय सुरू आहेत, याची माहिती दिली. बाहेरून येणाऱ्या वाहनांवर निर्बंध, सरकारी कार्यालयांच्या वेळेत बदल आणि स्मॉग गन्सचा वापर अशा उपायांचा विचार सुरू असल्याचे सांगण्यात आले.

न्यायालयाच्या मदतीसाठी नेमलेल्या अमायकस क्यूरी यांनी फटाक्यांतून बाहेर पडणाऱ्या सूक्ष्म कणांचा आरोग्यावर काय परिणाम होतो, याकडे लक्ष वेधले. PM2.5 सारखे अतिसूक्ष्म कण फुफ्फुसांपर्यंत पोहोचू शकतात आणि त्यामुळे आरोग्याच्या समस्या निर्माण होऊ शकतात.

ग्रीन फटाक्यांमधून सामान्य फटाक्यांपेक्षा काही प्रमाणात कमी उत्सर्जन होऊ शकते. मात्र ते पूर्णपणे प्रदूषणमुक्त नसतात. म्हणून फटाके वापरताना नियम पाळणे आणि जनजागृती करणे, या दोन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत.

दिवाळीचा आनंद आणि स्वच्छ हवा यांचा समतोल साधण्यासाठी आता न्यायालयाचे अंतिम निर्देश काय येतात आणि प्रशासन त्यांची अंमलबजावणी कशी करते, हे महत्त्वाचे ठरणार आहे.