चार्ट तयार झाल्यानंतरही रेल्वेचे तिकीट मिळू शकते; करंट बुकिंगची सुविधा

आरक्षण चार्ट तयार झाला की रेल्वेचे तिकीट काढण्याचे दार कायमचे बंद होते, असे अनेक प्रवाशांना वाटते. प्रत्यक्षात इंडियन रेल्वेने करंट बुकिंग नावाची सुविधा दिली आहे. पहिला आरक्षण चार्ट तयार झाल्यानंतर रिकाम्या राहिलेल्या पात्र जागा या सुविधेतून बुक करता येतात. मात्र जागा मिळणार की नाही हे गाडी, मार्ग, क्लास आणि शिल्लक राहिलेल्या सोयीवर अवलंबून असते.

पहिला चार्ट कधी तयार होतो, याचे वेळापत्रक रेल्वे बोर्डाने जुलै 2025 मध्ये बदलले. कमर्शियल सर्क्युलर क्रमांक 10 (2025) नुसार सकाळी 5 ते दुपारी 2 या वेळेत सुटणाऱ्या गाड्यांचा चार्ट आदल्या दिवशी रात्री 9 वाजेपर्यंत तयार करणे अपेक्षित आहे. दुपारी 2 ते पहाटे 5 या वेळेत सुटणाऱ्या गाड्यांचा चार्ट सुटण्याच्या आठ तास आधी तयार करायचा आहे. यामुळे प्रवाशांना पर्याय लवकर समजतात, पण तिकीट प्रत्यक्षात मिळणार का हे त्या त्या गाडीवर आणि बुकिंग प्रणालीवर ठरते.

करंट बुकिंग हे नेहमीच्या आगाऊ आरक्षणापेक्षा वेगळे आहे, कारण ते गाडी सुटण्याच्या जवळ चालते. आयआरसीटीसीच्या गाडीविषयक माहितीनुसार या सुविधेतून फक्त कन्फर्म तिकीटच दिले जाते. आरएसी किंवा वेटिंग लिस्टचे तिकीट या मार्गाने मिळत नाही. त्यामुळे ऐनवेळी प्रवासाचा बेत ठरलेल्या, पक्क्या जागेची गरज असलेल्या प्रवाशांना ही सुविधा उपयोगी ठरते. रद्द झालेल्या तिकिटांमुळे किंवा आरक्षणातील फेरबदलांमुळे जागा मोकळी झाली तर अशा प्रवाशाला कन्फर्म तिकीट मिळू शकते.

जागा तपासण्यासाठी आधी आयआरसीटीसीची अधिकृत वेबसाइट किंवा त्यांचे अधिकृत अॅप उघडावे. तिथे कोणत्या स्टेशनपासून कोणत्या स्टेशनपर्यंत आणि कोणत्या तारखेला जायचे ते भरावे, मग गाडी आणि क्लास निवडावा. त्या प्रवासासाठी बुकिंग उपलब्ध असेल आणि करंट बुकिंगचा पर्याय दिसला, तर कन्फर्म तिकिटाचा पर्याय निवडून प्रवाशांची माहिती भरावी आणि पैसे द्यावेत. पैसे भरले म्हणजे आरक्षण झाले असे गृहीत धरू नये. अंतिम बुकिंग कन्फर्मेशन आणि तिकिटाचा तपशील पाहूनच प्रवासाची तयारी करावी.

सर्वच गाड्यांमध्ये करंट बुकिंग मिळेल असे नाही. एखाद्या क्लासमध्ये किंवा प्रवासाच्या एखाद्या टप्प्यात जागा असली तरी दुसऱ्या क्लासमध्ये ती नसू शकते. मधल्या दोन स्टेशनांमधला प्रवास आणि गाडीच्या पूर्ण मार्गाचा प्रवास यांची उपलब्धता वेगळी दिसू शकते, कारण जागा वेगवेगळ्या टप्प्यांसाठी दिल्या जातात. म्हणून आपला नेमका बोर्डिंग स्टेशन आणि उतरण्याचे स्टेशन टाकून तपासणी करावी. पसंतीच्या गाडीत जागा नसेल तर दुसरी गाडी, वेगळा क्लास किंवा नंतरची तारीख पाहता येते.

आधीच तिकीट असेल तर पीएनआर स्टेटस तपासून त्याची सध्याची स्थिती पाहता येते. ते कन्फर्म झाले आहे की वेटिंगवरच आहे, हे त्यातून कळते. अंतिम चार्ट तयार होईपर्यंत स्थिती बदलू शकते, असे रेल्वेच्या अधिकृत प्रवासी आरक्षण चौकशी साइटवर सांगितले आहे. पीएनआर तपासणे आणि नवीन तिकीट काढणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. पीएनआर नंबर असणे म्हणजे तिकीट कन्फर्म असणे नव्हे, तर बुकिंगची स्थिती आणि रेल्वेचे नियम पाहूनच प्रवास करता येतो की नाही ते ठरते.

प्रवासाची तारीख नक्की असेल तर आगाऊ बुकिंग हाच अधिक भरवशाचा मार्ग आहे, आणि करंट बुकिंग हा ऐनवेळचा पर्याय म्हणून ठेवावा.