ब्रिटनमध्ये प्रत्येक घरात तीन दिवसांचे पाणी व अन्न ठेवण्याचे सरकारचे आवाहन

ब्रिटिश सरकारने देशातील सर्व रहिवाशांना एक अधिकृत आवाहन केले आहे. प्रत्येकाने घरात किमान तीन दिवस म्हणजे ७२ तास पुरेल इतके पिण्याचे पाणी, दीर्घकाळ टिकणारे अन्नधान्य आणि अत्यावश्यक वस्तू साठवून ठेवाव्यात, असे यात सांगण्यात आले आहे. यासाठी युनायटेड किंगडम (UK) प्रशासनाने नुकतीच 'बी रेडी' (Be Ready) ही राष्ट्रीय आपत्कालीन सज्जता मोहीम सुरू केली आहे.

भविष्यात कोणतेही अनपेक्षित संकट आले तरी देशातील नागरिक सुरक्षित राहावेत आणि त्यांना स्वतःचे जेवणखाण करता यावे, याची खात्री करणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे. अचानक वीजपुरवठा खंडित होणे, इंटरनेट सेवा ठप्प होणे, पाणीपुरवठ्यात अडथळे येणे आणि नैसर्गिक आपत्ती अशा गंभीर परिस्थितींसाठी ही पूर्वतयारी करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

सरकारला असा सल्ला का द्यावा लागला, याची कारणेही सांगण्यात आली आहेत. गेल्या काही वर्षांत जगभरात हवामान बदलत आहे आणि भू-राजकीय तणाव वाढत आहेत, त्यामुळे अनेक प्रकारच्या आपत्कालीन समस्या निर्माण होत आहेत. ब्रिटिश प्रशासनाच्या मते, हिवाळ्यातील तीव्र वादळे, उन्हाळ्यातील दुष्काळ आणि वणवे यांचा रोजच्या जीवनातील पायाभूत सुविधांवर मोठा परिणाम होतो. वीज, पाणी आणि मोबाईल नेटवर्क अचानक बंद पडले की माणसाचे जीवन पूर्णपणे विस्कळीत होते. अशा वेळी स्थानिक बचाव पथके आणि आपत्कालीन यंत्रणांवर प्रचंड ताण येतो. नागरिक ७२ तास स्वतःच्या गरजेच्या वस्तूंबाबत स्वावलंबी असतील, तर सरकारी यंत्रणांना सर्वाधिक अडचणीत असलेल्या वृद्धांपर्यंत आणि रुग्णांपर्यंत मदत पोहोचवणे सोपे जाते.

भौतिक आपत्तींशिवाय आधुनिक तंत्रज्ञानावर जास्त अवलंबून राहणे हेही मोठे आव्हान ठरले आहे. ब्रिटिश संरक्षण मंत्री आणि सुरक्षा अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, शत्रू राष्ट्रांकडून डिजिटल आणि सायबर पायाभूत सुविधांवर होणारे हल्ले ही आजची मोठी वास्तवता आहे. एखाद्या सायबर हल्ल्यामुळे बँकिंग प्रणाली, सुपरमार्केटमधील क्रेडिट/डेबिट कार्ड पेमेंट मशीन्स किंवा एटीएम सेवा ठप्प झाली, तर रोख रक्कम नसल्यामुळे नागरिकांना वस्तू खरेदी करणे अशक्य होईल. अलीकडेच PHP प्रोग्रामिंग सॉफ्टवेअरमधील एका सुरक्षेच्या त्रुटीमुळे हजारो संकेतस्थळांना धोका निर्माण झाला होता. अशा घटनांमुळे डिजिटल जगात क्षणार्धात निर्माण होणाऱ्या धोक्याची जाणीव सरकारला झाली आहे.

अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये (Official Emergency Checklist) नागरिकांनी घाबरून न जाता टप्प्याटप्प्याने साठा जमवावा, असे सांगितले आहे. एकाच दिवशी घाबरून खरेदी (Panic Buying) करण्याची गरज नाही; रोजचा किराणा आणताना हळूहळू या वस्तू जमवता येतील.

सरकारी यादीत पिण्याच्या पाण्यासाठी प्रत्येक व्यक्तीमागे दररोज किमान ३ लिटर, म्हणजे तीन दिवसांसाठी ९ लिटर, असे प्रमाण दिले आहे. स्वयंपाक आणि स्वच्छतेसाठी आणखी पाणी लागू शकते. दीर्घकाळ टिकणारे अन्न म्हणजे डबाबंद भाज्या, मांस, मासे, सुका मेवा (ड्राई फ्रूट्स), बिस्किटे आणि शिजवण्याची गरज नसलेले पदार्थ. टॉर्च, जादा बॅटऱ्या, उबदार कपडे, ब्लँकेट्स आणि स्लीपिंग बॅग्जही हव्यात. संपर्कासाठी बॅटरीवर किंवा हाताने फिरवून चालणारा (Wind-up) FM रेडिओ आणि पूर्ण चार्ज केलेला पॉवर बँक ठेवावा. प्रथमोपचार किट (First Aid Box), नियमित औषधे, हँड सॅनिटायझर आणि ओले वाइप्स यांचाही यादीत समावेश आहे. एटीएम किंवा ऑनलाईन पेमेंट बंद पडल्यास वापरण्यासाठी काही रोख रक्कम (कॅश), महत्त्वाची कागदपत्रे आणि ओळखीच्या पुराव्यांच्या झेरॉक्स प्रती ठेवाव्यात. लहान मुलांसाठी दुधाची पावडर, डायपर्स आणि पाळीव प्राण्यांसाठी अन्न व पाणीही सांगितले आहे.

ही संकल्पना युरोपमध्ये नवी नाही. फ्रान्स, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स यांसारख्या देशांत नागरिकांना आधीपासूनच ७२ तासांचे आपत्कालीन किट ठेवण्याचा सल्ला दिला जातो. युरोपियन युनियनने (EU) आपल्या सर्व सदस्य देशांतील नागरिकांसाठी ७२ तासांची आपत्कालीन मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. ब्रिटनच्या सुरक्षा मंत्रालयाच्या मते, 'रेझिलियन्स ॲक्शन प्लॅन' अंतर्गत देशाची अंतर्गत सुरक्षा अधिक बळकट करण्यासाठी आणि युरोपीय मानकांशी सुसंगत राहण्यासाठी हे पाऊल उचलले आहे.

मोहीम जाहीर झाल्यानंतर नागरिकांमध्ये काही प्रमाणात भीती निर्माण झाली होती. मात्र देश थेट युद्धाच्या उंबरठ्यावर आहे असा याचा अजिबात अर्थ नाही, असे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे. नैसर्गिक आपत्ती, हवामान बदल आणि आधुनिक तंत्रज्ञानातील अचानक येणाऱ्या त्रुटी यांना तोंड देण्यासाठी ही केवळ खबरदारी आहे. संकट सांगून येत नाही, त्यामुळे नागरिकांनी आधीच तयारी ठेवली तर अनुचित प्रकार टाळता येतात आणि संपूर्ण देश अधिक सुरक्षित राहू शकतो, हा या मोहिमेमागचा मुख्य उद्देश आहे.