अंतराळात शस्त्रांची स्पर्धा नको, चीनने परराष्ट्र मंत्रालयाच्या दस्तऐवजातून मांडली भूमिका

पृथ्वीवरची युद्धे आता अंतराळापर्यंत पोहोचतील, अशी शक्यता व्यक्त होत असतानाच चीनने अंतराळातील शस्त्रास्त्र स्पर्धेला उघड विरोध केला आहे. चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने शुक्रवारी, २३ ऑक्टोबरला एक दस्तऐवज प्रसिद्ध केला. अंतराळ प्रशासन आणि सुरक्षा याबाबत चीनची अधिकृत भूमिका त्यात मांडली आहे.

या दस्तऐवजात अंतराळाचे लष्करीकरण, उपग्रहांवर शस्त्रांचा वापर आणि अंतराळात युद्धासारखी परिस्थिती तयार करणे याला तीव्र विरोध करण्यात आला आहे. अंतराळाचा वापर फक्त शांततापूर्ण संशोधन, वैज्ञानिक प्रगती आणि सगळ्या देशांच्या विकासासाठी व्हावा, असे चीनने म्हटले आहे. जगातील मोठ्या महासत्तांमधली स्पर्धा वाढत असल्यामुळे या दस्तऐवजाला वेगळे महत्त्व आले आहे.

चीनच्या मते अंतराळातील शस्त्रास्त्र स्पर्धा हे जागतिक सुरक्षेसमोरचे सर्वांत मोठे आव्हान आहे. अनेक देश उपग्रहांवर नजर ठेवणारी यंत्रणा, क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली आणि अंतराळातील लष्करी तंत्रज्ञान तयार करत आहेत. अशात अंतराळात शस्त्रे वाढली, तर देशांमधला संघर्ष आणखी तीव्र होऊ शकतो.

उपग्रहांवर हल्ला झाला, तर त्याचा फटका फक्त लष्करी संपर्काला बसणार नाही. दळणवळण, हवामानाचा अंदाज, नेव्हिगेशन आणि आर्थिक व्यवहार यांवरही परिणाम होऊ शकतो. म्हणूनच अंतराळातील शांतता आणि सुरक्षितता टिकवणे गरजेचे आहे, असे चीनने नमूद केले आहे.

या भूमिकेत चीनने अमेरिकेच्या वाढत्या लष्करी हालचालींवर अप्रत्यक्षपणे टीकाही केली आहे. अमेरिका अंतराळाकडे संभाव्य युद्धक्षेत्र म्हणून बघते, असा चीनचा आरोप आहे. अंतराळातील लष्करी नियंत्रणाची क्षमता आणि क्षेपणास्त्र संरक्षणाच्या नव्या योजनांमुळे जागतिक सामरिक संतुलन बिघडू शकते, असे चीनचे म्हणणे आहे.

संयुक्त राष्ट्रांच्या मंचावरही चीनने अमेरिकेला अंतराळातील लष्करी विस्तार थांबवण्याचे आवाहन केले आहे. मात्र अमेरिकेची बाजू आणि चीनचे आरोप यांबाबत मतभेद अजूनही कायम आहेत.

चीनने फक्त सरकारी लष्करी यंत्रणांकडेच बोट दाखवलेले नाही. खासगी अंतराळ कंपन्यांच्या भूमिकेवरही त्याने प्रश्न उपस्थित केले आहेत. व्यावसायिक उपग्रह सेवा आणि अंतराळ तंत्रज्ञानाचा वापर इतर देशांच्या अंतर्गत बाबींमध्ये हस्तक्षेप करण्यासाठी किंवा सुरू असलेल्या युद्धांमध्ये मदत करण्यासाठी होऊ नये, असे चीनने म्हटले आहे.

त्यासाठी व्यावसायिक अंतराळ उपक्रमांवर योग्य नियम आणि नियंत्रण असावे, अशी मागणी करण्यात आली आहे. चीन आणि रशियाने यापूर्वी अंतराळात शस्त्रे तैनात करण्यास प्रतिबंध करणाऱ्या करारासाठी प्रस्ताव मांडला होता. त्यावर आंतरराष्ट्रीय चर्चा पुढे न्यावी, असेही आवाहन चीनने केले आहे.

अंतराळ संशोधन आणि तंत्रज्ञानाचा आर्थिक विकासासाठी वापर करण्यास चीनचा पाठिंबा आहे. मात्र तो युद्धासाठी वापरला जाऊ नये, अशी भूमिका त्याने स्पष्ट केली आहे. अमेरिका, चीन आणि रशिया या महासत्तांमध्ये अंतराळातील वर्चस्वासाठी स्पर्धा वाढत असताना, या भूमिकेचा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर काय परिणाम होतो, याकडे लक्ष लागले आहे.