अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुकीत ट्रम्प यांच्या रिपब्लिकन पक्षाचा पराभव, दोन्ही सभागृहांत डेमोक्रॅट्सचे बहुमत

अमेरिकेत ३ नोव्हेंबर रोजी झालेल्या मध्यावधी निवडणुकीचे (US Midterm Elections 2026) निकाल आता समोर आले आहेत. अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या रिपब्लिकन पक्षाला या निकालांनी मोठा धक्का दिला आहे. संसदेच्या प्रतिनिधी सभागृह (House of Representatives) आणि सिनेट (Senate) या दोन्ही सभागृहांतील बहुमत पक्षाच्या हातून गेले आहे. विरोधी डेमोक्रॅटिक पक्षाने जोरदार पुनरागमन करत सत्ता मिळवली आहे. हे निकाल ऐतिहासिक ठरले आहेत.

इराणमधील युद्ध, वाढती महागाई आणि परराष्ट्र धोरण या मुद्द्यांवरून लोकांमध्ये तीव्र असंतोष होता. त्याचा फटका अध्यक्ष ट्रम्प यांच्या पक्षाला बसला. या निवडणुकीत सगळ्यात मोठा आणि निर्णायक मुद्दा इराणसोबत सुरू असलेला लष्करी संघर्ष हा होता.

ट्रम्प प्रशासनाने इराणमध्ये सत्तापालट घडवण्याच्या उद्देशाने काही पावले उचलली होती. त्यामुळे अमेरिकन सैन्य या मोहिमेत गुंतून पडले. या युद्धामुळे अमेरिकेतील महागाई भडकली आणि लाखो नागरिकांमध्ये असंतोष पसरला. प्रत्यक्ष मतदानात लोकांनी या धोरणांच्या विरोधात कौल दिला. विशेष म्हणजे, स्वतः डोनाल्ड ट्रम्प यांनी एका मुलाखतीत रिपब्लिकन पक्षाच्या पराभवाला इराण युद्ध आणि त्याबाबत निर्माण झालेली परिस्थिती अंशतः जबाबदार असल्याचे कबूल केले आहे.

या पराभवामुळे ट्रम्प यांचे अध्यक्षपद लगेच धोक्यात आले, असा त्याचा अर्थ होत नाही. मात्र संसदेच्या दोन्ही सभागृहांत विरोधी डेमोक्रॅटिक पक्षाचे बहुमत आल्यामुळे ट्रम्प यांच्या एकतर्फी निर्णयांना आता मोठा अटकाव बसणार आहे. कोणताही मोठा कायदा, अर्थसंकल्प किंवा लष्करी विधेयक मंजूर करून घ्यायचे असेल, तर प्रशासनाला आता विरोधी पक्षाची सहमती आणि मंजुरी यावर अवलंबून राहावे लागेल. या परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी ट्रम्प यांनी व्हिटो (Veto) अधिकार वापरण्याचे संकेत आधीच दिले आहेत.

डेमोक्रॅटिक पक्षाची या निवडणुकीतील कामगिरी ऐतिहासिक आणि सगळ्यांना चकित करणारी ठरली आहे. रिपब्लिकन पक्षाचे पारंपरिक बालेकिल्ले मानल्या जाणाऱ्या अनेक राज्यांतही डेमोक्रॅट्सनी विजय मिळवला. त्यामुळे राजकीय विश्लेषक आणि सर्वेक्षण करणारे अचंबित झाले आहेत. कॅन्ससमध्ये १९३२ नंतर पहिल्यांदाच डेमोक्रॅटिक पक्षाने सिनेटची जागा जिंकून इतिहास रचला. टेक्सास आणि दक्षिण कॅरोलिना यांसारख्या रिपब्लिकन पक्षाचा प्रभाव असलेल्या, म्हणजे लाल मानल्या जाणाऱ्या राज्यांतही डेमोक्रॅट्सना मोठे यश मिळाले.

या अभूतपूर्व निकालांमुळे पुढील दोन वर्षांच्या कालावधीत ट्रम्प प्रशासनाच्या परराष्ट्र आणि अंतर्गत धोरणांवर संसदेची कडक नजर राहणार, हे स्पष्ट झाले आहे.