अल निनोमुळे हापूसवर संकट, कमी पाऊस आणि उष्णतेने कोकणातले बागायतदार चिंतेत

कोकणातला जगप्रसिद्ध हापूस आंबा यंदाही हवामानाच्या लहरीपणाच्या कचाट्यात सापडला आहे. हवामानात सतत होणाऱ्या बदलांमुळे गेल्या काही वर्षांपासून हापूसचे उत्पादन घटत चालले आहे, असे दिसून येत आहे. आता पुन्हा एकदा त्याचा मोठा फटका बसण्याची भीती बागायतदारांना वाटत आहे.

यंदा पाऊस अत्यंत कमी झाला. त्यामुळे सप्टेंबरपासूनच बागायतदारांना ऑक्टोबर हीटच्या तीव्र झळा सोसाव्या लागत आहेत. त्यातच अल निनोच्या प्रभावामुळे यंदा थंडी गायब राहील आणि पुढचे तब्बल आठ महिने उन्हाळाच जाणवेल, असा अंदाज हवामान तज्ज्ञांनी वर्तवला आहे. हे ऐकून आंबा बागायतदार पुरते हादरले आहेत.

कोकणच्या अर्थव्यवस्थेला आणि परकीय चलनाला हापूसचा मोठा हातभार लागतो. मात्र २००९ मधील फयान वादळानंतर हे पीक सतत संकटांच्या मालिकेत अडकले आहे. दरवर्षी कोणत्या ना कोणत्या नैसर्गिक आपत्तीत ते सापडते आणि उद्ध्वस्त होते. गेल्या वर्षी फुलोरा मुबलक आला होता, पण कडाक्याच्या थंडीमुळे मोहर काळा पडला. यंदा मात्र एल निनोच्या प्रभावाने पाऊस फारच कमी झाला आणि रत्नागिरीसह तीन तालुके दुष्काळग्रस्त जाहीर करण्यात आले आहेत. हवामानातली विषमता इतकी वाढली आहे की अवघ्या तीन-चार किलोमीटरच्या अंतरावरही वेगवेगळे आणि विचित्र वातावरण पाहायला मिळते.

या वर्षाच्या सुरुवातीला, म्हणजे मार्च २०२६ च्या हंगामातही अवकाळी पाऊस, उष्णतेच्या लाटा आणि तुडतुड्या रोगामुळे हापूसचे उत्पादन सुमारे ८० ते ९० टक्क्यांपर्यंत घटले होते. आता कमी पाऊस आणि वाढते तापमान यामुळे सलग दुसऱ्यांदा पुढच्या हंगामावर, म्हणजे २०२७ च्या सुरुवातीला येणाऱ्या पिकावर मोठे संकट ओढवले आहे.

सध्या बागांमध्ये गेल्या वर्षी मोहर आलेल्या झाडांना नवीन पालवी फुटली आहे, तर मोहर न आलेली झाडे हिरवीगार दिसत आहेत. पण या नवीन पालवीवर तुडतुड्या किडीचा प्रचंड प्रादुर्भाव झालेला दिसतो. या किडीपासून झाडे वाचवण्यासाठी बागायतदारांना महागड्या कीटकनाशकांची वारंवार फवारणी करावी लागत आहे, त्यामुळे खर्चाचा बोजा मोठा वाढला आहे.

ऑक्टोबर हीटनंतर वेळेत आणि पुरेशी थंडी सुरू झाली, तरच झाडांना योग्य प्रकारे फुलोरा येण्याची शक्यता आहे, असे बागायतदारांकडून सांगितले जात आहे. पण यंदा थंडीचा कालावधी कमी आणि तापमान जास्त राहण्याचा अंदाज असल्याने हापूसच्या उत्पादनावर गंभीर परिणाम होणार आहे. जमिनीतील पाण्याची टंचाई आणि उष्णता यामुळे लागलेला मोहर गळून पडण्याची दाट भीती आहे. बागायतदार आर्थिक संकटात सापडले आहेत.