ओळखीचा आवाज ऐकूनही सावध रहा: AI ने आवाजाची नक्कल करून फसवणुकीचा धोका

तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या वापरामुळे ऑनलाइन व्यवहार सोपे झाले आहेत. पण त्याच तंत्रज्ञानाचा गैरवापर करून लोकांची फसवणूक करण्याचे प्रकारही समोर येत आहेत. आता कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) मदतीने एखाद्याच्या आवाजाची हुबेहूब नक्कल करणे शक्य झाले आहे. या तंत्रज्ञानाला 'AI व्हॉइस क्लोनिंग' म्हणतात.

त्यामुळे फोनवर ओळखीच्या व्यक्तीचा आवाज ऐकू आला, तरी कोणताही आर्थिक व्यवहार करण्यापूर्वी सावध राहणे गरजेचे आहे.

AI व्हॉइस क्लोनिंग म्हणजे कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या मदतीने एखाद्या व्यक्तीच्या आवाजासारखा कृत्रिम आवाज तयार करणे. त्या व्यक्तीच्या आवाजाचे नमुने वापरून AI तिच्या बोलण्याची शैली, उच्चार आणि आवाजाची वैशिष्ट्ये उचलू शकते.

सोशल मीडियावरील व्हिडिओ, सार्वजनिक भाषणे किंवा इतर ध्वनिमुद्रणांतून मिळालेल्या आवाजाचा काही प्रकरणांत गैरवापर होऊ शकतो. नक्कल करण्यासाठी किती नमुने लागतात, हे मात्र वापरल्या जाणाऱ्या तंत्रज्ञानावर अवलंबून असते.

फसवणूक कशी होऊ शकते, याचे एक उदाहरण पाहू. एखाद्याला फोन येतो आणि समोरून मुलाचा किंवा जवळच्या नातेवाइकाचा आवाज ऐकू येतो. अपघात झाला आहे किंवा तातडीने पैशांची गरज आहे, असे फोन करणारी व्यक्ती सांगते. घाई आणि भावनिक दबावामुळे समोरची व्यक्ती खात्री न करता पैसे पाठवू शकते.

अशा फसवणुकीत AI ने तयार केलेला आवाज वापरला जाऊ शकतो. मात्र प्रत्येक संशयास्पद फोनमागे AI व्हॉइस क्लोनिंगच असते, असे नाही. म्हणून कोणत्याही अनोळखी आर्थिक मागणीची स्वतंत्रपणे पडताळणी करणे महत्त्वाचे आहे.

बचावासाठी काय करावे? पहिले, फोनवरील व्यक्तीने पैसे मागितले तर कॉल बंद करा आणि तिच्या नेहमीच्या क्रमांकावर स्वतः फोन करा.

दुसरे, आपत्कालीन परिस्थितीत ओळख पटवण्यासाठी कुटुंबातील सदस्यांनी एखादा खास शब्द किंवा प्रश्न ठरवून ठेवावा. हा शब्द इतरांना सांगू नका.

तिसरे, अपघात, अटक किंवा वैद्यकीय आणीबाणीचे कारण सांगून तातडीने पैसे मागितले, तर घाईघाईने पाठवू नका. आधी खात्री करा.

चौथे, वैयक्तिक माहिती जपून शेअर करा. सोशल मीडियावर सार्वजनिकपणे उपलब्ध असलेल्या आवाजाच्या नमुन्यांचा गैरवापर होऊ शकतो, म्हणून गोपनीयतेची काळजी घ्या.

आर्थिक सायबर फसवणूक झाल्यास लगेच बँकेशी संपर्क साधा आणि राष्ट्रीय सायबर गुन्हे हेल्पलाइन क्रमांक १९३० वर तक्रार नोंदवा. अधिकृत पोर्टल cybercrime.gov.in वरही तक्रार दाखल करता येते.

थोडक्यात, AI व्हॉइस क्लोनिंगमुळे आवाजावरून ओळख पटवण्याबाबत अधिक सावध राहण्याची गरज निर्माण झाली आहे. फोनवरील आवाज ओळखीचा वाटला, तरी पैशांची मागणी किंवा संवेदनशील माहिती विचारली जात असेल तर स्वतंत्र पडताळणी करा. तंत्रज्ञानाचा योग्य वापर आणि जागरूकता ही अशा फसवणुकीपासून बचावाची महत्त्वाची साधने आहेत.